Paus: de zee mag niet een groot kerkhof worden

Paus Franciscus in het Europees Parlement in Straatsburg. AP / Christian Hartmann

Europa moet meer aandacht besteden aan de oorzaken van migratie, vindt paus Franciscus. De aandacht ligt nu te veel op de effecten van de stroom migranten. ”We kunnen niet tolereren dat de Middellandse Zee één groot kerkhof wordt.”

Tegen elf uur begon paus Franciscus aan een bezoek van vier uur aan Straatsburg. Eerst het Europees Parlement, daarna de Raad van Europa. In een toespraak van een half uurtje tot het Europees Parlement riep Franciscus de 28 lidstaten van de Europese Unie om bij de opvang van migranten niet te vervallen in een egoïstische houding. Niet alleen is het niet in de geest van Europa, het leidt ook tot doden en tot sociale conflicten.

De rechten  van burgers moeten beschermd worden, zei hij, sprekend in het Italiaans (de Engelse vertaling hieronder is van het Vaticaan). Tegelijkertijd moeten ook de mannen en vrouwen die hulp nodig hebben, zich zeker weten van een ontvangst die past bij de menselijke waardigheid. Want het respect daarvoor is een essentieel onderdeel van de Europese identiteit. Al eerder, op een bezoek aan het Italiaanse eiland Lampedusa, had paus Franciscus uitgehaald naar de “globalisering van de onverschilligheid” over het lot van de bootvluchtelingen.

The absence of mutual support within the European Union runs the risk of encouraging particularistic solutions to the problem, solutions which fail to take into account the human dignity of immigrants, and thus contribute to slave labour and continuing social tensions. Europe will be able to confront the problems associated with immigration only if it is capable of clearly asserting its own cultural identity and enacting adequate legislation to protect the rights of European citizens and to ensure the acceptance of immigrants. Only if it is capable of adopting fair, courageous and realistic policies which can assist the countries of origin in their own social and political development and in their efforts to resolve internal conflicts – the principal cause of this phenomenon – rather than adopting policies motivated by self-interest, which increase and feed such conflicts. We need to take action against the causes and not only the effects.

‘Weinig verrassingen’

Tegen zijn gewoonte in week de paus vanmorgen niet af van zijn geschreven tekst. Zijn toespraak bevatte weinig verrassingen. Hij constateerde dat Europa “een beetje oud is geworden” en afwachtend en soms met wantrouwen kijkt naar de veranderingen elders in de wereld.

Despite a larger and stronger Union, Europe seems to give the impression of being somewhat elderly and haggard, feeling less and less a protagonist in a world which frequently regards it with aloofness, mistrust and even, at times, suspicion.

En ook:

In many quarters we encounter a general impression of weariness and aging, of a Europe which is now a “grandmother”, no longer fertile and vibrant. As a result, the great ideas which once inspired Europe seem to have lost their attraction, only to be replaced by the bureaucratic technicalities of its institutions.

We moeten terug naar een van de centrale gedachten achter de oprichting van de Europese Unie: dat de menselijke waardigheid centraal staat. Mensen zijn geen objecten, geen consumptiemachines, maar relationele wezens. Daarom is het ook essentieel dat jongeren in staat worden gesteld werk te vinden en zo een toekomst op te bouwen.

Bezoek niet onomstreden

Sommige europarlementariërs hadden van tevoren bezwaar gemaakt tegen de komst van de hoogste geestelijke in de katholieke kerk. Slechts één keer eerder kwam een paus naar het Europees Parlement, in 1988. Toen was dat paus Johannes Paulus II.

Paus Franciscus reageerde vanmorgen indirect op critici die vinden dat een kerkelijk leider niet thuishoort in een parlement. Hij wees op de grote rol van het christendom als een van de erflaters van de Europese identiteit, wees daarnaast ook op het belang van het humanisme.

De paus was één keer eerder bij het Europees Parlement, in 1988. En dat ging niet zoals verwacht: