Column

Ook rechters moeten meepraten bij Pauw

RTL Late Night’ over verkeersslachtoffer Ize (2).

De voorzitter van de Raad voor Rechtspraak Frits Bakker beklaagde zich in Nieuwsuur (NOS/NTR) over de werkdruk voor de zittende magistratuur. Die wordt veroorzaakt doordat simpele zaken steeds vaker in het kader van de nieuwe ZSM-regeling (Zo Snel, Simpel enz. Mogelijk) door het openbaar ministerie afgehandeld worden en alleen nog de ingewikkelde gevallen bij de rechter belanden.

Dat klinkt als een logisch verhaal. Wat me vooral fascineerde waren de cijfers, waaruit bleek dat de laatste tijd in Nederland meer mensen door het OM dan door een rechter veroordeeld zijn. Ja, u leest het goed: veroordeeld door de aanklager. Iedereen wordt geacht de wet te kennen, maar is het gek dat het voor steeds meer mensen moeilijk wordt het verschil tussen officier van justitie en rechter te begrijpen? Dat is toch één pot nat.

Een recent en dramatisch voorbeeld van de kenniskloof tussen juristen en samenleving doet zich voor bij de zaak tegen Sebastian D., een automobilist die anderhalf jaar geleden in Meijel een meisje van 2 en haar beide grootouders dood reed. Het OM eiste 15 maanden, de rechtbank in Roermond veroordeelde hem tot 120 uur taakstraf. De vader van het kind, Erik Derijks, gooide een stoel naar de rechter, die nu ook anoniem met de dood bedreigd wordt. Gisteravond zat de vader, begeleid door foto’s van dochtertje Ize, bij RTL Late Night.

Derijks legde uit dat het niets voor hem was om met stoelen te gooien, maar dat hij zichzelf niet meer was. Zijn vertrouwen in de rechtsstaat is geschokt, omdat hij niet snapt hoe de rechtbank tot dit vonnis kon komen en waarom die zich ook nooit tot de nabestaanden heeft gericht.

Als je het vonnis bestudeert, of zelfs de door de rechtbank op internet geplaatste toelichting, dan valt best te begrijpen waarom de rechter besloot de eis van het OM niet te volgen. Maar er doemen wel meteen nieuwe vragen op: waarom kon de snelheid van de auto die het fietspad opreed niet beter worden benaderd dan tussen 76 en 124 km per uur? Hebben politie en OM wel goed werk geleverd? En waarom is de rechter er niet in geslaagd de nabestaanden van de slachtoffers het gevoel te geven dat ze ook hen toesprak?

De volkswoede zou zich niet tegen de rechter, maar tegen het OM moeten richten, die de kracht van zijn bewijsvoering kennelijk overschatte. Voorzover dat verschil nog voor iedereen duidelijk is, althans.

Bij Pauw zat een zonder verdere toelichting als „raadsheer” aangeduide Erik LeMaire, van wie veel kijkers dus zullen hebben gedacht dat het een soort advocaat was. Hij leek niets met de zaak te maken te hebben en wilde er ook weinig over kwijt, omdat er nog een hoger beroep in de lucht hing. Maar ga dan daar niet met een afgemeten gezicht algemeenheden over strafmaat zitten debiteren, dat versterkt slechts het idee dat het de hoge heren allemaal weinig kan schelen.

De enige die daar had kunnen gaan zitten was een persrechter, die in gewonemensentaal uitlegt dat de bewijsvoering rammelt en dat een rechter zich ook kapot ergert als het OM half werk levert. Laat staan wat er gebeuren kan als de officier zelf vonnis wijst. Wen er maar aan dat je ook als rechter je best moet doen om begrepen te worden door niet-ingewijden.