FNV probeert die fusie nog een keer

Met ouderwetse kaderdiscipline tracht Bondgenoten alsnog de fusie met onder meer Abvakabo door het bondscongres te loodsen. Het lijkt deze keer wel te lukken.

FNV-voorzitter Ton Heerts , hier met stakende metaalwerknemers van Draka en Honeywell. foto ANP

Woedende vakbondsleden moesten uit elkaar worden gehouden. Tussen de scheldende congresleden in het World Forum in Den Haag liep FNV-voorzitter Ton Heerts rond met een rood hoofd. Bestuurder Ellen Dekkers van de grootste FNV-bond Bondgenoten kondigde met trillende stem haar aftreden aan.

Op 8 oktober leek de grootste vakcentrale van Nederland (1,1 miljoen leden) op springen te staan. Een kritische minderheid in het congres van Bondgenoten had de fusie geblokkeerd met de overkoepelende FNV vakcentrale en de FNV-bonden Abvakabo, Bouw en Sport. Voor het plan, waaraan twee jaar was gewerkt, waren acht stemmen te weinig. Terwijl de andere bonden massaal vóór stemden.

Morgen wil de FNV die blamage achter zich laten. In theater Spant in Bussum stemt het Bondgenoten-congres opnieuw voor ‘één grote, sterke vakbond’. Voorstanders en spijtoptanten hebben via een statutaire noodgreep een herkansing aangevraagd. Deze keer lijkt de fusie wel door het congres te komen: de laatste tijd is er véél gepraat en gemasseerd in de FNV.

Heerts en Dekkers hebben een tour gemaakt langs de regiokantoren van Bondgenoten, van Deventer tot Rotterdam en Weert. De ondernemingsraad van Bondgenoten heeft een rechtszaak tegen de fusie bij de Ondernemingskamer onlangs afgeblazen. En de Bondsraad, het een na hoogste orgaan van de bond, heeft alsnog zijn zegen gegeven. Waarom ging het dan fout en waarom zou het nu wel lukken?

Bloedgroepen

Sinds de komst van Heerts in 2012 leek de rust in de vakcentrale teruggekeerd. De FNV was een jaar eerder bijna uit elkaar gevallen door een interne machtsstrijd na het pensioenakkoord. De fusie moest de macht van de grote, opstandige bonden Bondgenoten en Abvakabo herverdelen. Een nieuwe indeling in herkenbare ‘sectoren’ als FNV Metaal, FNV Vervoer en FNV Zorg en Welzijn moest het jarenlange ledenverlies stoppen en groei brengen.

Maar in de FNV en in Bondgenoten bleven spanningen bestaan, blijkt uit gesprekken met betrokkenen en interne stukken. Alle bonden hebben verschillende bloedgroepen, die zich moeten mengen. Bondgenoten heeft leden uit de industrie, metaal, vervoer, agrarisch, handel en diensten. Abvakabo vertegenwoordigt de publieke sector, van overheid tot zorg. En dan zijn er nog de bouw en de sport. Lastig, erkende Ruud Baars, de verantwoordelijke FNV-secretaris, in maart tijdens een vergadering. „Soms lijkt het dat hier en daar zaken met hangen en wurgen gaan en door de strot worden geduwd.”

Het bestuur wil de FNV democratiseren – maar wel van bovenaf. De laatste maanden waren er vaker botsingen met het nieuwe Ledenparlement, het hoogste orgaan van de FNV met 108 ‘gewone’ werknemers, onder wie een magazijnmedewerker en een cafébaas. In maart dienden enkele parlementsleden een motie van afkeuring in. Ze vinden dat het bestuur het parlement negeert en dat de FNV te meegaand is met het kabinet en werkgevers. De motie haalde het niet, maar Heerts was boos. „Als dit een motie van wantrouwen is, zijn we direct klaar”, zei hij.

Critici binnen de FNV missen een toekomstvisie, zeggen ze. De nieuwe vakcentrale wil „overleggen waar het kan en actievoeren als het moet”, zei Heerts in mei in een interview in deze krant. Maar je kunt niet ‘polderen en folderen’ tegelijkertijd, zeggen activistische FNV’ers. Zeker de SP-aanhangers vinden dat de FNV-top zich te veel richt op regeringspartij PvdA.

Hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer zei eerder ook tegen Heerts dat de FNV duidelijk moet kiezen voor een koers: belangenbehartiging of invloed. Heerts antwoordde dat de FNV al een duidelijke visie heeft – en dat een fusie geen handige tijd is voor zo’n fundamentele discussie.

Failliet

Het bestuur heeft tevens het misschien wel gevoeligste thema vooruitgeschoven: het geld. De fuserende bonden gaan nu nog zelf over hun contributie, werkgeversbijdragen en aanwezigheidsvergoedingen. Maar na de fusie gaan de inning en verdeling van het geld via het centrale Ledenparlement. Een deel van Bondgenoten maakte zich zorgen over de zeggenschap en het toezicht op de financiën; de bond is in 1997 zelf ontstaan als fusiebond en ging een paar jaar later bijna failliet. Nu staat Bondgenoten er met een eigen vermogen van 210 miljoen euro (exclusief stakingskas) beter voor dan Bouw (120 miljoen euro) en Abvakabo (95 miljoen). De bond wil niet ‘voor hen’ gaan betalen om vervolgens weer in problemen te komen.

In september benadrukten afgevaardigden in het Ledenparlement nog tegenover Heerts nog dat ze niet tegen de fusie waren, maar zich wel „grote zorgen” maakten over de stemming op 8 oktober. De FNV-voorzitter werd ook om opheldering gevraagd: tegen andere bestuurders zou hij critici van de fusie hebben weggezet als „saboteurs”. Nee, dat was slechts een gerucht, antwoordde Heerts. Al had hij van bestuurders wel opgevangen dat een aantal mensen de fusie frustreerde.

Het lijkt erop dat Heerts morgen in Bussum minder tegenstand gaat krijgen. De belangrijkste reden daarvoor is het compromis over de financiën dat de afgelopen weken is bereikt. Twee van de nieuwe FNV-sectoren mogen de komende drie jaar zelf hun personeel gaan beheren. Hun inkomsten en uitgaven worden gemeten; als het een succes is, krijgen de sectoren mogelijk meer zelfstandigheid. Verder zijn er toezeggingen gedaan rond de controle en het toezicht op het geld.

Ook is in de FNV nog eens benadrukt wat er gebeurt als de fusie níét doorgaat. Abvakabo dreigde in dat geval vanaf januari als één blok in het Ledenparlement te gaan stemmen, niet meer als afvaardiging van losse sectoren. Andere bonden en sectoren vreesden voor ledenverlies en geldproblemen. En Heerts en zijn bestuur zullen waarschijnlijk direct aftreden.

Tot slot heeft de top van de FNV zich ook verzekerd van genoeg kiezers in Bussum. In Den Haag waren er acht stemmen te weinig voor de fusie, terwijl zo’n veertig ingeschreven congresleden niet kwamen opdagen. Kaderleden hebben de afgelopen weken iedereen opgetrommeld om te komen stemmen. Waarschijnlijk zijn morgen bijna alle 462 zetels gevuld, terwijl er nog 110 reserve-stemmers klaarstaan.

Heerts wil niet speculeren over de uitslag. „Laat één ding duidelijk zijn”, zegt hij. „In de FNV komt niets voor elkaar zonder strijd. Daar moeten we trots op zijn. Het zijn allemaal bevlogen mensen.”