Chuck Hagel werd nooit een echte steunpilaar

Ineens slachtofferde president Obama gisteren defensieminister Chuck Hagel. Hij werd eigenlijk aangenomen als minister van terugtrekkingen, maar toen kwam IS. En Obama besprak zijn oorlogsplannen liever met vertrouwelingen.

Obama maakte bij een gezamenlijke toespraak in het Witte Huis het ontslag van Defensieminister Hagel bekend. Hagel was „een goede vriend”. Foto Reuters

Washington is de enige plek ter wereld waar je naast je baas moet staan als die je ontslag aankondigt. Het overkwam Chuck Hagel gisteren, de 68-jarige minister van Defensie, die is weggestuurd door president Obama. Hagel kreeg uitgebreide complimenten, hij was een „goede vriend”, Vietnam-veteraan, vertrouweling. Het aftreden was „in goed overleg” besloten. Hagel stond al die tijd met een droevige blik naast Obama.

Nog maar twee jaar was Chuck Hagel minister. Obama was gecharmeerd door de Republikeinse senator uit Nebraska, omdat hij veel opvattingen met de president deelde, en niet bang was samen te werken met Democraten. Hij diende in 1967 en 1968 als vrijwilliger in het Amerikaanse leger in Vietnam, en werd voor zijn diensten onderscheiden. Als senator was hij kritisch op Israël – een zeldzaamheid in het Capitool.

Slachtoffer van inschattingsfouten

Ook verzette hij zich tijdens het presidentschap van George W. Bush tegen de oorlog in Irak. Hagel leek Obama eind 2012 daarom de ideale man om de terugtrekking van Amerikaanse troepen uit Irak en Afghanistan te leiden.

Daarmee maakte Obama twee inschattingsfouten. Ten eerste leek hij Hagel nauwelijks te kennen. Hagel meldde zich begin 2013 voor de Senaatscommissie van Buitenlandse Zaken, die zijn benoeming moest goedkeuren. Hagel was totaal onvoorbereid, kende belangrijke dossiers niet en stamelde zich door de zitting heen.

De tweede inschattingsfout was moeilijker te voorspellen. Hagel was gekozen om het gezicht te worden van een zich terugtrekkende Amerikaanse legermacht. Maar de wereld veranderde: de burgeroorlog in Syrië escaleerde, de Islamitische Staat kwam op in Syrië en Irak.

Obama kwam tot de overtuiging dat Amerika een militaire rol moest blijven spelen in het Midden-Oosten. Eerst overwoog hij luchtaanvallen op doelen van de Syrische president Assad, later zag hij in de Islamitische Staat de belangrijkste bedreiging voor de regio.

Ineens moest Hagel oorlogvoeren

Chuck Hagel moest leiding geven aan een nieuwe oorlog. „Op die taak was hij niet berekend”, zei een anonieme medewerker van Obama gisteren tegen NBC. Hagel plaatste Obama afgelopen zomer in een lastige positie. De president probeerde toen de dreiging van IS nog af te doen als marginaal. Hagel ging daar tegenin en noemde IS „een acute bedreiging voor al onze belangen”. „Zoiets hebben we nog nooit meegemaakt.”

Medewerkers van het Witte Huis lekken overal in de Amerikaanse pers hoe slecht Hagel als minister functioneerde. Dat mag zo zijn, maar wat zijn functie moeilijk maakte, is dat de minister van Defensie onder Obama eigenlijk weinig te vertellen heeft.

Bush had Donald Rumsfeld als steunpilaar in het Pentagon, Obama trekt veel meer zijn eigen plan. Obama luistert op buitenlands gebied vooral naar een paar vertrouwelingen, met name Susan Rice, de Nationale Veiligheidsadviseur. Hagel mocht hun plannen uitvoeren, maar werd nooit deel van Obama’s kring van getrouwen.

Wie gaat Obama’s filosofie uitvoeren?

Het buitenlandbeleid van Obama stond de laatste maanden onder druk, ook in zijn eigen partij. De reactie op internationale crises was soms laat (Oekraïne), soms chaotisch (IS). Analisten speculeerden dat Obama iemand zou offeren om te laten zien dat hij het probleem erkent. Dat is nu Hagel geworden, de man die er eigenlijk het minst aan kon doen.

Ook met Hagels voorgangers had Obama een moeizame relatie. De oud-ministers Robert Gates (ook een Republikein) en Leon Panetta schreven het afgelopen jaar kritische memoires over hun tijd met Obama. Ze klaagden dat ze geen macht kregen, dat het Witte Huis geen lijn uitzette, bijvoorbeeld in Syrië en Afghanistan, en dat Obama leunde op een paar getrouwen.

Obama moet een opvolger zoeken die een heel nieuwe filosofie moet uitvoeren. Hij heeft het aantal Amerikaanse militairen in Irak verhoogd naar drieduizend. Ook heeft hij de terugtrekking van gevechtstroepen uit Afghanistan met zeker een jaar vertraagd. De president moet op zoek naar iemand die deze visie gearticuleerd kan verdedigen – vaak een probleem voor Hagel. Maar al te mondig moet zijn opvolger niet zijn.