Agent vrijuit, Ferguson ontbrandt

Nieuwe rellen nadat jury oordeelt dat blanke agent die zwarte jongen doodde niet vervolgd hoeft te worden.

Leslie McSpadden, de moeder van de doodgeschoten Michael Brown, staat te midden van andere betogers vlak na bekendmaking van het juryoordeel. Foto AFP

Rond negen uur lokale tijd zegt aanklager Robert McCulloch op televisie wat iedereen al verwachtte: politieman Darren Wilson hoeft volgens een zogeheten grand jury niet vervolgd te worden om de dood van de 18-jarige zwarte jongen Michael Brown. Even voorspelbaar als deze uitspraak is de reactie in Ferguson, waar Brown in augustus werd doodgeschoten. De straten vullen zich verder met betogers. Mensen verzamelen zich op de centrale West Florissant Avenue en blokkeren de weg.

De politie, aan de andere kant van de winkelstraat, ziet het een tijdje aan. Binnen een uur schiet de politie traangas. Groepjes jongeren lopen de panden van de boulevard af en steken twaalf winkels in brand. Twee politieauto’s vliegen in brand. Hier en daar wordt geschoten, waardoor het luchtruim boven de stad gesloten wordt. Overal in Ferguson hangt de kleffe, dikke geur van rook en traangas.

Voor niemand in Ferguson was de uitspraak van de grand jury een verrassing. Deze juryleden moesten beoordelen of er voldoende bewijs is voor vervolging door het Openbaar Ministerie, en verschillen dus van een gewone jury, die schuld of onschuld vaststelt. De door burgers gevormde jury kreeg vertrouwelijk bewijs te zien van de schietpartij, sprak met getuigen en deed zelf onderzoek. Dit is ongebruikelijk voor dit rechtsorgaan, dat doorgaans razendsnel werkt en meestal tot vervolging beslist.

De grand jury bouwde de spanning op door een uitspraak wekenlang uit te stellen. De leden aarzelden, omdat ze zich moest mengen in een kwestie van nationaal belang. Voor de overwegend zwarte bevolking van Ferguson past de dood van Brown in een patroon van discriminatie en geweld door de overwegend blanke politie.

De betogers in Ferguson is niet ontgaan dat negen leden van de jury blank zijn en drie zwart. Dat is opvallend, omdat zwarten ruim in de meerderheid zijn in deze regio. De uitspraak van de jury werd hierdoor bij voorbaat in twijfel getrokken.

Aanklager Robert McCulloch zei gisteren dat geen bewijs boven tafel was gekomen van dood door schuld. Bovendien, zei hij, had agent Darren Wilson al genoeg over zich heen gekregen door een maandenlange campagne tegen hem op sociale media. Volgens Wilson werd hij op 9 augustus ernstig bedreigd door de 18-jarige Brown, die ongewapend was. Brown liep op straat en had net daarvoor sigaren gestolen in een winkeltje.

Volgens sommige getuigen had Brown zijn handen omhoog toen Wilson hem van dichtbij neerschoot. ‘Hands up, don’t shoot’ is de meest gehoorde slogan van de protestbeweging. Agent Wilson zei dat hij in zijn auto bedreigd werd door Brown, een forse jonge man. Wilson schoot daar voor het eerst op Brown, naar eigen zeggen uit noodweer. Op straat werd hij nog zeven of acht keer geraakt.

Volgens de betogers is Michael Brown het zoveelste slachtoffer van willekeurig politiegeweld tegen zwarten. Ook president Obama hintte hierop in een korte toespraak. Hij riep de inwoners van Ferguson op de uitspraak van de jury te respecteren. Maar, zei hij: „Er bestaat een groot wantrouwen tussen de politie en gekleurde gemeenschappen. Soms is dit het gevolg van onze erfenis van rassendiscriminatie.” In veel Amerikaanse steden, zoals Los Angeles, Chicago en Washington, zijn vannacht protestbijeenkomsten gehouden.

De ouders van Michael Brown riepen voorafgaand aan de uitspraak op tot kalmte. Op straat lijkt dat deels effect te hebben. Veel inwoners van Ferguson zijn thuisgebleven, ook uit angst voor geweld. De mensen die wel op straat zijn, vallen uiteen in twee groepen: er is een harde kern van demonstranten die sinds augustus vrijwel dagelijks de straat opgaat. En er komen ook relschoppers.

De lokale bevolking kent veel van de brandstichters niet. Ze komen niet uit Ferguson, zeggen ze. Een van de gebouwen die ze in brand steken, is het kantoor van de bekende activist Antonio French. Hij had in augustus de stichting Genees St. Louis gesticht en een kantoor geopend in een schoonheidssalon die zwaar geplunderd was. Zijn werk kan opnieuw beginnen.