Leven met een worm in je hoofd

Genetici hebben de gevoelige plekken ontdekt van een zeldzame parasitaire worm. Die vonden ze in de hersenen van een man.

Een vijftigjarige man van Chinese komaf meldde zich in een Engels ziekenhuis met klachten van hoofdpijn, epileptische aanvallen, een veranderd reukvermogen en geheugenstoornissen. Neurologen die hem onderzochten zagen op MRI-beelden een centimeter groot ‘litteken’, dat zich tot hun grote verbazing leek te verplaatsen door de hersenen, langzaam overstekend van de rechter- naar de linkerhersenhelft. Pas toen de artsen vier jaar later een biopt namen onderuit de linkerhersenhelft waar het litteken zich toen bevond, ontdekten zij dat het een 10 centimeter lange larve van een lintworm was die de man al die jaren plaagde.

Genoom van lintworm

De man kreeg een kuur met albendazol, een medicijn dat wormen, eitjes en larven doodt. Dat hielp, hij herstelde en zijn neurologische klachten verdwenen. Een stukje van de worm werd opgestuurd naar het Sanger Institute waar genetici voor het eerst het complete genoom van Spirometra erinaceieuropaei ontrafelden. Ze publiceerden hun resultaat in Genome Biology.

De onderzoekers wilden aanvankelijk via het DNA-analyse vaststellen om welke soort parasiet het ging. Ze waren bang dat het misschien Spirometra proliferum zou zijn, een soort waarvan zoveel larven in het menselijk lichaam kunnen gaan groeien groeien dat het levensbedreigend is. Maar dat konden ze uitsluiten toen ze de basenvolgorde van een gen analyseerden. En, omdat ze toch al bezig waren, besloten ze om dan ook maar meteen de gehele DNA-volgorde van de worm op te helderen.

Het genoom van van de worm bleek opvallend groot met 1,25 miljard basenparen. De onderzoekers ‘lazen’ erin dat de worm waarschijnlijk resistent is tegen het anti-wormmiddel benzimidazol, maar mogelijk wel gevoelig is voor praziquantel.

De DNA-volgorde van twee kenmerkende genen van de parasiet bleek exact overeen te komen met die van een genetische studie die eerder was uitgevoerd in de Chinese provincie Hunan. Dat klopt met het verhaal van de patiënt, die weliswaar al meer dan 20 jaar in Groot-Brittannië woonde, maar nog regelmatig naar zijn geboorteland reisde voor familiebezoek. De artsen vermoeden dat hij de worminfectie tijdens een van die reizen opliep.

Menselijke infecties met de lintworm S. erinaceieuropaei zijn zeldzaam, maar af en toe zijn er meldingen uit China, Zuid-Korea, Thailand, Vietnam en Japan. Lintwormen leven meestal in iemands darmen, maar de larven ervan kunnen kennelijk zonder enige beperking door het lichaam gaan zwerven. Ze zijn soms zichtbaar als knobbels maar kunnen zich ook nestelen in de hersenen, ruggenmerg of ogen. Hun voedsel en zuurstof halen ze gewoon uit het weefselvocht.

Mensen kunnen de infectie oplopen door het eten van rauwe padden of het consumeren van niet goed gekookt kikker- of slangenvlees. De behandeling van open wonden of oogontstekingen met compressen met kikkervlees kan ook een bron van besmetting zijn, evenals het per ongeluk inslikken van geïnfecteerde roeipootkreeftjes die in vervuild drink- of zwemwater voorkomen.