De nieuwe kruidenier

Vandaag is er genoeg geld opgehaald voor de eerste verpakkingsvrije kruidenier in Nederland. Berlijn, Wenen en Bordeaux gingen al voor met de ecohipsterformule. Je schept er yoghurt uit een grote weckpot, olijfolie tap je zelf in je meegebrachte fles.

Foto Getty images

Weet je nog dat alleen geitenwollensokkendragers in biologische supermarkten winkelden? Het rook er naar natte aarde en de trage kassameisjes hadden pluizige haren – dat was het cliché. Zulk soort winkels, waar zo min mogelijk aan verpakkingen werd gedaan en je ook lelijke, onbespoten groenten kon kopen, leken lang vooral in trek bij idealisten. En dat waren meestal geen modebewuste twintigers.

Maar de afgelopen maanden zijn er in onder meer Berlijn, Wenen, Antwerpen en Bordeaux soortgelijke zaken geopend die wél aanslaan bij jonge stedelingen. De nieuwe biologische winkel wordt als ‘verpakkingsloze supermarkt’ geprofileerd.

Aan de muur hangen dispensers met ‘droge producten’ zoals pasta, noten of zaden. Er staan taps met yoghurt en er zijn flessen olijfolie. Je vult je eigen weckpot of tupperwarebak met zoveel of zo weinig als je wilt.

Het is een movement

Original Unverpackt in Berlijn en Lunzers Maß-Greißlerei in Wenen haalden ruim een ton op voor de oprichting van hun winkel via crowdfunding. En binnenkort komt er ook in Nederland een verpakkingsloze winkel die via een crowdfundingsplatform is gefinancierd. Bag&Buy heeft nu bijna 75.000 euro bij elkaar via doorgaan.nl. Na vandaag stopt de geldinzameling en begint ondernemer Wim van Dijk met het zoeken naar winkelruimte. Bag&Buy moet het begin zijn van een Nederlandse keten en opent in 2015. Waarschijnlijk in Utrecht – Van Dijk hield een enquête onder zijn sponsoren en dat bleek de populairste locatie.

Waarom zijn dit soort winkels juist nu aan een opmars bezig? Van Dijk: „We zijn – heel hip gezegd– onderdeel van een movement. Een steeds grotere groep mensen staat bewuster in het leven. We hebben continu het gevoel bedonderd te worden. Dacht je net dat je op de goede weg was, blijk je toch weer plofkip in huis te hebben gehaald.” Van Dijk verheft zijn stem. „Luister nou eens naar ons, doe het nou eens zoals wij het willen!”

Ook Milena Glimbovski en Sara Wolf zijn idealistisch. De jonge vrouwen openden in september Original Unverpackt in de Berlijnse wijk Kreuzberg en zoeken nu een locatie voor een volgende vestiging. „Wij willen de wereld veranderen”, zeggen ze in de vele interviews die ze gaven aan internationale media, waaronder The Guardian en The Huffington Post. En ook: „Het is in de mode om milieubewust te zijn en zo min mogelijk verpakkingen weg te gooien.”

Het is ook een goed moment

Ook vernieuwde techniek draagt eraan bij dat het juist nu een goed moment is om een verpakkingsvrije supermarkt te openen. „De plastic ‘dispensers’ die worden gebruikt om het eten in aan te bieden zijn verbeterd”, zegt Van Dijk – die ook dispenserleverancier is. Vroeger werden de automaten soms afgekeurd door instanties zoals de Voedsel- en Warenautoriteit, bijvoorbeeld omdat lijmranden op de dispensers in aanraking kwamen met het eten. Dat gebeurt nu niet meer, zegt Van Dijk.

Er zijn wel andere praktische problemen. De winkels in Antwerpen en Berlijn zijn niet helemaal verpakkingvrij. Savana Istas van Robuust in Antwerpen: „Er zijn mensen die zelf geen pot of tas meenemen.”

Om te voorkomen dat zij voor een paar euro een weckpot moeten kopen of volkoren basmatirijst in een broekzak moeten proppen, zijn er nu voor tien cent papieren zakjes te koop.

Istas verkoopt ongeveer vierhonderd producten, maar er zijn sinds de opening in september wissels geweest. Eerst verkocht ze kokosmelk. „Maar om dat goed te houden moest je het de hele tijd schudden. Dat gaat niet als het in een grote tap zit.” Ook de mozzarella verdween uit de schappen. Want zonder luchtdicht zakje blijft het maar vier dagen goed.

Je kunt bij deze generatie verpakkingsloze winkels dus nog niet alles kopen. Istas uit Antwerpen schrok een beetje, toen haar winkeltje in de media steeds „supermarkt” werd genoemd. „Het is maar vijftig vierkante meter.” Ook de andere winkels zijn vrij klein. Het zijn eerder kruideniers in een hip jasje dan volwassen supermarkten.

Van Dijk wil dat Bag&Buy ongeveer drie keer groter wordt dan Robuust. „Maar het is niet haalbaar om álle gangbare producten te verkopen. Niet alles is houdbaar of wordt zonder verpakkingen door groothandels aangeboden.” De verpakkingsloze winkels doen zo veel mogelijk zaken met leveranciers die zelf ook geen of weinig verpakkingen gebruiken. Van Dijk: „Maar in Nederland zijn er daar niet zoveel van. Noten kun je bijvoorbeeld kopen in verpakkingen van vijf kilo. Wil je dat dan?” Van Dijk weet nog niet waar hij gaat bestellen. Hij wil niet de „ antichrist van de verpakkingswereld worden”. „Het gaat erom dat je stopt met die beweging: klep open, boem, weg.”