België – het land van achterstallig onderhoud

Vandaag staakt België tegen bezuinigingen van de regering. Wat is er gaande? „Veranderen en strenge regels, daar houdt de Belg niet van.”

Stakende havenarbeiders vanmorgen in de Antwerpse haven. Ze verzetten zich onder meer tegen verhoging van de pensioenleeftijd. Foto Belga Photo

Rookpluimen boven Brussel. Smeulende autowrakken op straat. Politie, gewapend met traangas en waterkanon, oog in oog met gemaskerde relschoppers.

Het was schrikken in België toen een vreedzaam begonnen massabetoging tegen geplande bezuinigingen begin deze maand ontaardde in een veldslag. En dat was nog maar het begin van de ‘hete herfst’ die vakbonden en oppositie hebben aangekondigd. Vandaag leggen werknemers in Antwerpen, Limburg, Henegouwen en Luxemburg in vele sectoren het werk neer. Het werk in de Antwerpse haven valt vrijwel stil. In heel België rijden nauwelijks treinen. Vanuit Nederland is volgens de NS de hele dag geen treinverkeer mogelijk naar België.

De volgende maandagen zijn er nieuwe protesten, met als climax een nationale staking over drie weken, op maandag 15 december.

Aanleiding voor de onrust: de miljardenbesparingen, aangekondigd door de onlangs aangetreden regering onder leiding van de 38-jarige premier Charles Michel. Met zijn kleine Waalse liberale partij MR smeedde Michel een centrum-rechtse coalitie met de Vlaams-nationalistische N-VA en Vlaamse christen-democraten en liberalen. Volgens N-VA-leider Bart De Wever, die geen premier wilde worden maar wel de grootste partij van België leidt, moet het land volledig op de schop. België kampt namelijk met chronisch achterstallig onderhoud.

Wat is er dan allemaal mis?

Een buitenstaander die een Belgische krant openslaat, snapt dat de regering flink wil ingrijpen. In De Standaard leest hij bijvoorbeeld over mankementen in kernreactoren, met stroomtekort als gevolg.

In Het Nieuwsblad leest hij dat België, na Griekenland, het hoogste aantal verkeersdoden in Europa heeft: „Op het kruispunt van de Mechelsesteenweg met de Hovestraat in Edegem is het verkeer zondagmorgen 384 seconden stilgelegd, één seconde voor elk dodelijk slachtoffer dat in 2013 te betreuren viel op de Vlaamse wegen.”

En onder de kop Geldgebrek maakt rechtbanken onveilig leest hij weer in De Standaard: „De alarm- en veiligheidsinstallaties van verschillende rechtbanken krijgen al jaren geen onderhoud meer. ‘De toestand is hopeloos’, staat in een interne nota van Justitie.”

De buitenstaander die dat nieuws tot zich neemt bij een kiosk op station Brussel-Noord waant zich in het decor van een macabere film. Door de wachtlokalen op de perrons jaagt de wind. Trappenhuizen brokkelen af, het houtwerk is kapot.

Gaat de reis vervolgens van Brussel-Noord naar Kunst-Wet, het drukst bezochte metrostation van Europa’s hoofdstad, dan wordt de macabere film regelrechte horror. Elektriciteitskabels komen uit gaten in het perron omhoog waarna ze via roestige spijkers in de wand verder worden geleid. Wie niet goed oplet, struikelt over een stekkerdoos naast de roltrap die niet werkt. Een enkele tl-bak verblindt de reiziger die zoekt naar een uitgang.

De excuses voor dit al jaren durende ongemak: „betonschade door waterinsijpeling”. Want het verwaarloosde wegdek bovengronds is broos geworden, maar daarvoor is weer een andere bestuurder verantwoordelijk.

Wat bij dat alles niet helpt: het geld raakt op. Een Belg werkt gemiddeld, dankzij tal van uitstapconstructies, slechts 30 jaar. Onhoudbaar, zeggen economen.

Hoe is het zo ver gekomen?

541 dagen. Zo lang duurde het de vorige keer om een Belgische regering te vormen – goed voor het ‘wereldrecord formeren’. Dit jaar ging het sneller. Maar dat neemt niet weg dat België het afgelopen decennium een aaneenschakeling van politieke crises kende. Vlaamse en Franstalige politici waren vooral bezig met elkaar, zo leek het. En met voor veel buitenstaanders onbegrijpelijke kwesties zoals de splitsing van het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde. Economische hervormingen bleven uit. .

België is ook het land van de ‘wafelijzerpolitiek’. Simpel gezegd: wat de één krijgt, dat moet de ander ook. Gaat er geld naar de Antwerpse haven (Vlaanderen)? Dan hebben de Walen recht op een zeesluis – of dat nu een goed idee is of niet.

België is een systeemfout. Met die boodschap boekte de N-VA in mei een enorme verkiezingswinst. De nieuwe Belgische regering wil nu om te beginnen de geldpot vullen. Dat betekent: miljardenbesparingen. En de pensioenleeftijd moet omhoog naar 67.

Gaat het de regering lukken?

Forse ingrepen. Helemaal naar de zin van veel Vlamingen die het miljardentekort wijten aan ‘die verkwistende Walen’. Zou je denken. Toch?

Nee dus, zegt socioloog Dirk Jacobs van de Université Libre de Bruxelles. „De ingrepen gaan te hard en te snel. Shocktherapie is nu de boodschap van de regering, maar die komt niet aan, ook niet bij Vlamingen. In de laatste massabetoging liepen ook veel N-VA-stemmers mee.”

Ook Marc Hooghe, professor aan de Katholieke Universiteit Leuven, denkt dat de regering te hard van stapel loopt. „Veranderen en het invoeren van strenge regels, daar houdt de Belg niet van. Een land als Nederland is rigide als het op begrotingsregels aankomt. België is rigide als het om tradities gaat. En één van onze Latijnse tradities is: laat-maar-waaien. Daar voelen Walen én Vlamingen zich goed bij.”

Het vooruitgangsgeloof van de nieuwe regering is volgens Hooghe „stoere praat”, effectief in verkiezingstijd, maar kansloos in de dagelijkse Belgische praktijk. „Veel van de nieuwe regeringsplannen zullen niet worden gerealiseerd.” Als voorbeeld noemt hij de voorstellen om de pensioenleeftijd te verhogen: „Je ziet nu al dat er uitzonderingen op worden gemaakt.”

Belgen zijn anarchisten

De fout die de nieuwe regering volgens Marc Hooghe maakt, is „dat ze te dicht bij de burger komt”. „Belgen houden de overheid graag op afstand”, zegt de hoogleraar. „Als een politicus ambities toont is de eerste reflex: hoe kunnen we dat saboteren? Men wil de ruimte houden om zijn eigen ding te doen.”

Maar kapotte wegen, stroomuitval, dreigend bankroet bij Justitie – dat zijn toch ‘dingen’ die je als politicus wil aanpakken?

Hooghe: „In België is het belangrijk dat je eigen huis en tuin er goed uitzien, maar níét de ruimte die van iedereen is. Belgen kunnen goed leven met verwaarlozing. Daar schuilt een zekere schoonheid in.”