Zo goed als nep

Slaapmiddelen doen meestal niets, of iets anders dan je denkt.

Foto's Lars van den Brink

Nederlandse dokters zijn terughoudend met slaappillen. Dat hebben ze met elkaar afgesproken. En het kostte ze veel moeite, want jarenlang gaven huisartsen automatisch herhaalrecepten voor slaappillen. Voor de patiënten – vaak oudere vrouwen – was het even moeilijk. Die moesten afkicken. Slaapmiddelen zijn verslavend en verliezen hun werking al na een dag of veertien. Maanden- of jarenlang slikken heeft dus nauwelijks zin. Huisartsen geven nu liefst geen medicijnen meer tegen slaapklachten, maar raden aan om meer te bewegen en niet de hele avond naar een beeldscherm te kijken. Neem rust, pieker niet en drink ook niet te veel koffie en alcohol. Gedragsverandering dus. Er zijn slaapcursussen.

Als dokters toch pillen voorschrijven geven ze maar voor vijf tot tien dagen pillen mee. Met het advies om er niet iedere dag een te nemen. Kortwerkende, zogenaamde benzodiazepinen, zoals temazepam en zolpidem, hebben de voorkeur. Alleen de apotheek verstrekt die. De vraag is of door dit strenge pillenregime meer mensen vluchten naar – in Nederland of het buitenland – vrij verkrijgbare slaappillen. Een overzicht.

Rond een derde van de Nederlanders heeft slaapproblemen. Heb jij onze slaaptest al gedaan? En lees hier onze slaaptips

Donormyl, Dormidina

Donormyl, bevat een anti-allergiemiddel met versuffende bijwerking

Zijn in Frankrijk, Spanje en Portugal zonder recept te koop. In Nederland niet – ook niet op recept. De slaapverwekkende stof is doxylamine. Dat is een antihistaminicum: een middel tegen allergie en hooikoorts. Maar het is een stokoud antihistaminicum dat ook in de hersenen terechtkomt. Daar hebben ze een versuffende bijwerking en zo werden die medicijnen uit de jaren vijftig en zestig ook slaapmiddelen. Die oude middelen mogen in Nederland niet meer worden verkocht. Doxylamine geeft snel gewenning. Dan werkt het niet beter dan een neppil. Dat schijnt al snel, soms al na drie dagen gebruik, het geval te zijn.

Tylenol PM, bevat een anti-allergiemiddel

Tylenol PM

In de Verenigde Staten veelgebruikt en vrij te koop. Niet in Nederland verkrijgbaar. Let bij aankoop op de toevoeging PM. Tylenol zonder die toevoeging is hetzelfde als de pijnstiller paracetamol. In de VS heet diezelfde stof acetaminophen. Die zit ook in Tylenol PM maar het slaappilkarakter krijgt deze pijnstiller doordat er ook diphenhydramine in zit. Dat is net zo’n versuffend allergiemedicijn als in Donormyl en Dormidina zit – een oud antihistaminicum.

Melatonine

Is in Nederland een favoriete, vrij verkrijgbare slaappil en bij iedere drogist te koop. Maar de wetenschap is niet enthousiast over de werking. De samenvattende conclusie uit vrij veel onderzoeken is dat alleen 55-plussers met langdurige slaapklachten er 9 tot 15 minuten eerder door inslapen. Maar ze slapen niet langer door. Bij jongere mensen werkt het niet. Aan de onderzoeken onder ouderen mochten mensen met psychische problemen en mensen die veel koffie en alcohol dronken niet meedoen. Dus het is de vraag of het bij die mensen wat doet. Tegen een jetlag werkt melatonine wel. Het is te koop in tabletten tot 5 milligram.

Vraag de drogist naar melatonine en er komt vaak een huismerk of iets van Sleepzz uit de kast. Drie producten van dat merk zijn gebouwd op melatonine. In Melatonine Original zit vreemd genoeg maar 0,1 milligram per pilletje. Volwassenen krijgen het advies om ’s avonds 10 pilletjes naar binnen te slaan. Wie overstapt naar Sleepzz Power Sleep (1 milligram melatonine), Melatonine Forte (1,5 milligram) of Extra Forte (1,9 milligram) komt al dichter bij de doses die in onderzoek zijn gebruikt (en niet werken).

Er is ook nog Sleepzz Magnesium, met 0,5 milligram melatonine, passiebloemextract, magnesium en zink. Er is één onderzoek onder verpleeghuispatiënten waarbij melatonine (in tien keer hogere dosering), magnesium (in drie keer hogere dosering) en zink de slaap wel iets lijkt te verbeteren. Maar verder is magnesium vooral bekend als middel om kuitkramp en rusteloze benen tegen te gaan.

Valeriaan

De richtlijn van huisartsen over slaapproblemen zegt (op grond van al het onderzoek dat er is gedaan) dat valeriaan niet werkt. Een studie uit 2010 vatte alle tot dan uitgevoerde onderzoeken samen. Inslapen wordt niet beter door valeriaan. De slaapkwaliteit verbetert misschien een beetje. De dosering liep flink uiteen: 60 tot 900 mg valeriaanextract per dag. In Nederland overheerst Valdispert de valeriaanmarkt.

Valdispert bestaat in vele varianten, waarvan er een paar op goede slaap zijn toegespitst. Naast valeriaan zit er hop in (Valdispert Nacht) of passiebloem en melatonine (Valdispert Nacht Extra Sterk). Tot vorig jaar was er Valdispert Good Night, met extract van de papaverplant slaapmutsje. Dat is van de markt. Slaapmutsje had alleen zijn naam mee. Ook van hop en passiebloem hoeft de slapeloze niets te verwachten. Valdispert doseert zijn extracten vreemd. De hoeveelheid melatonine in Valdispert Nacht Extra Sterk is met 0,10 milligram extreem laag. Op de bijsluiter van Valdispert Nacht staat de aanbevolen dagdosering valeriaanwortelextract op 500 tot 750 milligram. Op de bijsluiter voor Valdispart Nacht Extra Sterk is de dagdosis valeriaanwortelextract echter 2 tot 3 keer zo laag: 250 milligram.