Verkopen mag, tenzij je snode plannen hebt

De rechtbank besloot gisteren dat de galeriehouder die het boek Mein Kampf verkocht, niet veroordeeld zal worden. Opmerkelijk, want het is wel strafbaar.

De Amsterdamse galeriehouder Michiel van Eyk die een aantal exemplaren van Mein Kampf heeft verkocht, is niet strafbaar. Dat heeft de rechtbank in Amsterdam vrijdag bepaald. Het is voor het eerst dat een Nederlandse rechtszaak over de verkoop van Adolf Hitlers boek níet tot een veroordeling leidt. Volgens de rechter is de verkoop van het boek in beginsel weliswaar strafbaar, maar: een veroordeling zou indruisen tegen de vrijheid van meningsuiting. Van Eyck verkocht een aantal in de jaren dertig van de vorige eeuw gedrukte exemplaren van het werk in zijn Totalitarian Art Gallery in Amsterdam. Daar verkoopt hij ook objecten uit de Sovjetunie en het China van Mao.

Het Openbaar Ministerie had tegen de boekverkoper een boete geëist van 1.000 euro, waarvan 500 euro voorwaardelijk. Volgens het OM is het boek niet alleen inhoudelijk verderfelijk, maar is het werk Mein Kampf bovendien „hét symbool” van het Derde Rijk.

De rechter oordeelt echter dat een veroordeling zou indruisen tegen het Europees recht. Artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens vereist namelijk dat een veroordeling die het „uitingsrecht” inperkt, alleen gerechtvaardigd is als die inperking noodzakelijk is voor de bescherming van mensen tegen discriminatie, belediging en aanzetting tot haat wegens hun ras en/of godsdienst. De verkoper – een „antiquair”, aldus de rechtbank – heeft zelf niet aangezet tot haat, discriminatie en belediging, zegt de rechtbank. Bovendien: „Maatschappelijke ontwikkelingen zoals vooral de zeer eenvoudige verkrijgbaarheid” van Mein Kampf op internet, maken dat een veroordeling niet nodig om „(vooral) Joden” te beschermen.

Volgens advocaat Gerard Spong is de uitspraak een aanzienlijke inperking van het verkoopverbod van Mein Kampf. „De rechtbank zegt nu eigenlijk: het boek is niet strafbaar, ténzij je het verkoopt met snode, antisemitische bedoelingen.”

De uitspraak lijkt veel op een eerdere rechtszaak over de verkoop van het boek, in 1999. Een man die op een boekenmarkt in Dordrecht twee exemplaren van Mein Kampf aanbood, werd toen weliswaar schuldig bevonden, maar kreeg geen straf opgelegd omdat hij er „geen kwade bedoelingen” mee had, aldus de rechtbank. Het boek werd vernietigd, maar de verkoper kreeg geen boete. Willem-Pieter Maris, destijds de advocaat van de verkoper: „De redenering van de uitspraak nu komt overeen met die in 1999. Het verbod is sowieso achterhaald, toen ook al. Onze democratie is sterk genoeg om de verkoop van het boek toe te staan.” In Mein Kampf somde Hitler zijn ideologie en politieke ideeën in moeilijk toegankelijke stijl op. Belangrijke motieven in het boek zijn „het Joodse gevaar”, zijn afkeer van het communisme en het recht van het Duitse volk op „Lebensraum” in het oosten.