Mirron (15) had ’s ochtends 900 ongelezen appjes

Het eerste wat Lotte (14) doet als ze wakker wordt, is appen. Net als 94 procent van haar leeftijdsgenoten. Ze turen de hele dag naar een scherm, ook als ze in gezelschap zijn

Het is een bekende truc onder jongeren: als je ouders eisen dat je je telefoon inlevert omdat er huiswerk moet worden gemaakt, geef je gewoon een oude telefoon. Die leg je heel nonchalant op de boekenkast. Dan is het verschil tussen de nieuwe en de oude iPhone niet zo snel zichtbaar. En kun je vervolgens boven op je kamer lekker whatsappen. Want dat is dé bezigheid van jongeren anno 2014. Whatsappen. Uit onderzoek van Stichting Mijn Kind Online en Kennisnet blijkt dat 94 procent van de tieners een smartphone heeft. En dat een bijna even groot percentage WhatsApp gebruikt. Populairder dus dan Facebook en Instagram, waar respectievelijk 75 en 44 procent van de jongeren zich mee bezighoudt.

Het eerste wat Lotte (14 jaar) uit Hulst doet als ze wakker wordt, is appen. Ze stuurt haar beste vriendin een berichtje om te laten weten of ze straks mee naar school fietst, of niet. Op de fiets kan ze best een appje van iemand even beantwoorden. „Dat doe ik ook als ik op mijn paard zit.”

Op school gaat het chatten door. Over wat voor gekke broek de leraar draagt, over het slechte weer buiten en over de berg huiswerk.

Tijdens de pauze chatten de kinderen ook door. Zodoende is het vaak een saaie bedoening aan de lunchtafel. Iedereen zit op zijn of haar telefoon te kijken, vertelt Mirron (15 jaar) uit Terneuzen. Ze chatten over „onzinnige dingen” en sturen gekke plaatjes rond „van een koe in een bikini of een dansende kat”. Het appen gebeurt met tientallen vrienden, van de sportclub of met kinderen van een andere school. Of met elkaar. „Dus gewoon als je naast elkaar zit”, zegt Mirron. „Omdat je dan een gesprek voert waarvan de rest de inhoud niet hoeft te weten.”

Van dertig groepen terug naar zes

Mirron had ’s ochtends eens 900 ongelezen berichten. Toen was ze nog actief in dertig WhatsApp-groepen. „Dat was echt te veel. Ik werd er gek van”, vertelt ze. De berichten bleven maar komen en haar telefoon liep er telkens van vast. Daarom heeft ze nu nog maar zes groepen op haar iPhone. De 16-jarige Marthe uit Den Haag is in veertien groepen actief; een voor het organiseren van een feestje, een over de trouwerij van haar neef, een is gevuld met vrienden die ze kent van een kamp in Frankrijk, eentje met alle familieleden, een met alleen neven en nichten, een met twee vriendinnen, een met andere vriendinnen en ga zo maar door.

Telefoons bieden legio mogelijkheden om continu met iedereen in contact te staan. Het is gratis, het is gezellig, je hoort ergens bij en bij leuke berichten wordt het genotscentrum in de hersenen geprikkeld.

De verleiding om continu op je telefoon te kijken is dus groot. Als dat doorslaat naar dwangmatig ‘checken’, kunnen er problemen ontstaan, vertelt Herm Kisjes uit Eindhoven. Hij is verslavingsdeskundige en schreef samen met journalist Mayke Calis het boek Socialbesitas – dat gaat over jongeren die niet meer zonder smartphone kunnen. Als het obsessieve gedrag het dagelijks leven negatief beïnvloedt zie je dat er conflicten ontstaan; kinderen die boos van tafel gaan als er aan tafel niet meer geappt mag worden. Jongeren kunnen egocentrisch worden; ze appen tijdens een gesprek op een verjaardag gewoon door. En het kan de gezondheid schaden; tieners raken overprikkeld, ze slapen slecht, raken somber.

De stekker uit het modem

Om te voorkomen dat haar 16-jarige zoon tot diep in de nacht whatsappt, trekt een moeder uit Den Haag wel eens om 23.00 uur de stekker uit het modem. Zodat er geen wifi meer is. Eerst hadden zij en haar man besloten dat de jongen voortaan om 21.30 uur zijn telefoon moest inleveren. „Dat viel niet goed. Hij was helemaal van slag”, zegt ze. „Hij is zo bang dat hij iets mist en er niet meer bij hoort.” Om de paniek weg te nemen, heeft ze contact gezocht met de ouders van vrienden van hun zoon. „Als alle kinderen om 23.00 uur offline gaan, kan niemand meer iets missen. En schiet niemand meer in de stress.”

Jongeren willen graag bij een groep horen. De druk om telkens op alle berichten te reageren is daarom groot, zegt verslavingsdeskundige Kisjes. De druk wordt ook onderling opgevoerd. Als je niet snel reageert, krijg je appjes met teksten als ‘Waarom negeer je mij?’, vertellen geïnterviewde scholieren.

Voor je het weet ontstaat er ruzie. Want jongeren zijn geneigd om via de chat sneller iets onaardigs te schrijven dan ze face-to-face tegen iemand zouden durven zeggen.

Maar whatsappen brengt ook goede dingen met zich mee. Sociaal contact is heel belangrijk voor jongeren. Zeker voor meisjes, zegt Linda Duits uit Amsterdam. Ze is sociaal wetenschapper en promoveerde op de cultuur van jonge meisjes. Je zou kunnen zeggen dat whatsappen meisjes helpt om volwassen te worden. Want voor vrouwen is het veel minder duidelijk wat de maatschappij van hen verwacht, stelt Duits. Ze mogen wel succesvol zijn maar niet té. Ze mogen wel sexy zijn maar niet sletterig. Ze mogen wel slim zijn maar geen stuudje. En wel aardig maar niet te meegaand. Om de juiste balans in te vinden, bespreken de meisjes waar de grenzen liggen. Het is dus functioneel om te roddelen en het dagelijks leven door te spreken. „Het is een zoektocht naar identiteit.”