‘Geen melatonine voor kind dat moeilijk in slaap valt’

Veel ouders die kampen met moeilijk slapende kinderen, zoeken hun toevlucht bij slaaphormonen. Doe liever alle schermen op tijd uit.

Het „ongecontroleerde gebruik” van melatonine in Nederland moet stoppen, vindt Hans Hamburger, somnoloog, en hoofd van het Amsterdam Slaap Centrum, een kliniek voor mensen met slaapproblemen. Niet alleen werkt het slaaphormoon bijna nooit, stelt hij, maar het kan blijvende schade aanrichten. Hij noemt het zeer kwalijk dat veel kinderen zonder overleg met een arts melatonine krijgen toegediend van hun ouders.

Melatonine is sinds enkele jaren vrij verkrijgbaar in Nederland, in doses tot en met vijf milligram. De totale verkoop van vrij verkrijgbare slaapmiddelen steeg de laatste twee jaar met steeds 15 procent, zegt Vemedia, het bedrijf achter de melatoninemerken Sleepzz en Melatomatine. Het merendeel daarvan is melatonine, een middel dat werkt op de biologische klok.

Veel Nederlanders zijn tot laat in de avond bezig met computer, tablet en smartphone. Het blauwgroene licht dat van de schermen afkomt, stemt overeen met daglicht, waardoor de eigen aanmaak van melatonine wordt uitgesteld en het lastiger is om in slaap te vallen. Veel mensen met slaapproblemen slikken daarom melatoninepillen, oorspronkelijk bedoeld om een jetlag tegen te gaan. Hamburger: „Bijna iedereen die zich in onze kliniek meldt, heeft ermee geëxperimenteerd.”

De werking van melatoninepillen bij slapeloosheid is bij mensen onder de 55 jaar nooit aangetoond. Hamburger schrijft het middel wel voor bij ouderen met een remslaapstoornis en mensen die structureel te laat in slaap vallen, het zogenaamde delayed sleep phase disorder (DPSD). De pillen moeten dan op een vaste tijd, en een paar uur voor het slapen gaan, worden ingenomen.

„Het probleem is dat het middel vaak vlak voor het slapen wordt ingenomen”, zegt Hamburger. „Het beetje slaapverwekkend effect dat dat heeft is na een week weer weg. Als melatoninepillen laat op de avond en steeds op een ander moment worden ingenomen kan de biologische klok bovendien ontregeld raken, en op den duur voor altijd beschadigd. Daarbij kun je er nachtmerries van krijgen, en hoofdpijn.”

Kinderen die lijden aan de aandachtsstoornis ADHD hebben vaak slaapproblemen. Ook het medicijn Ritalin, vaak gebruikt door kinderen met ADHD, kan slaapstoornissen veroorzaken. Melatonine kan in sommige gevallen nuttig zijn bij kinderen en adolescenten met ernstige slaapproblemen, aldus slaapdeskundige Hamburger. „Maar het tijdstip waarop melatonine moet worden geslikt, moet zorgvuldig worden vastgesteld, door te meten wanneer de eigen melatonine-aanmaak op gang komt. Als op eigen houtje melatonine wordt geslikt, is het lichaam soms zo ontregeld, dat het drie maanden kan duren voor dat dat kan worden vastgesteld.”