Bioterreur door insiders

Bioterreur spreekt tot de verbeelding, maar in de praktijk komt er weinig van terecht. Het opkweken van gevaarlijke virussen en bacteriën is geen sinecure. Je hebt spullen nodig en een goed ingericht, beveiligd laboratorium. Een Brabants drugslab bouw je niet makkelijk om voor de productie van ebolavirus. Alleen regeringen hebben daarvoor de faciliteiten. Voor de huis-, tuin-, en keukenterrorist zijn bommen wel zo makkelijk. Die kun je zelfs in je vest meedragen, Allah volente.

De voorbereidingen voor biologische oorlogsvoering zijn dan ook overheidszaak. Meestal is het bij afweer tegen bioterreur gebleven. De experimentele middelen tegen het ebolavirus zijn met geld van de Amerikaanse overheid ontwikkeld. De voormalige Sovjet-Unie heeft grootschalige voorbereidingen getroffen voor biologische oorlogsvoering, maar die voorraden hebben nooit slachtoffers gemaakt, behalve bij een labfoutje. Alleen de Japanners hebben vlooien met pestbacteriën uitgestrooid over China, maar die bleken minder effectief dan bommen.

Als er brieven arriveren met anthrax-sporen, is het daarom logischer te denken aan een gek geworden onderzoeker dan aan IS. Anthrax blijft één van de meest effectieve biowapens. De anthrax-bacterie vormt sporen, die veel kunnen hebben, in tegenstelling tot een ebolavirus dat om niets geïnactiveerd wordt. Sporen kun je in een brief stoppen en wie de brief open ritst kan sporen inademen, die uitgroeien tot anthrax-bacteriën, die zich graag in ons lichaam vermenigvuldigen. Dan ontstaat miltvuur, dat vaak dodelijk verloopt.

De laatste keer dat terroristische aanslagen met anthrax werden gepleegd, was een week na 11 september 2001, ‘nine-eleven’. Brieven met anthrax-sporen arriveerden toen bij NBC News, de New York Post en bij Amerikaanse senatoren. Uiteindelijk werden 22 mensen geïnfecteerd, waarvan er 5 de infectie niet overleefden. De impact was enorm, het Amerikaanse parlement werd 5 dagen gesloten voor grote schoonmaak en sommige gebouwen moesten met drastische middelen worden geschoond. Anthrax-sporen kunnen tegen Ajax.

De brieven waren gedateerd op 11 september en vergezeld van standaardteksten: ‘Death to America. Death to Israel. Allah is great.’ Zo viel de verdenking eerst op Al-Qaeda of Irak, zoals de afzender beoogd had. Irak had al toegegeven dat het een enorme voorraad anthrax had en het lag dus voor de hand dat daar wat van gebruikt was.

Al gauw bleek dat onwaarschijnlijk. Verschillende stammen van een bacterie zijn nu ondubbelzinnig te onderscheiden en in dit geval ging het om de Ames-stam, geïsoleerd uit een zieke koe in Texas. Die stam was alleen naar een paar westerse laboratoria gestuurd. Het leek onwaarschijnlijk dat een bioterrorist daar de hand op had weten te leggen.

Het moest dus een insider zijn geweest en uiteindelijk leidde het spoor na jaren onderzoek naar dr. Bruce Ivins, een staflid van het biodefensie-lab van de Amerikaanse regering. Voor hij echter gearresteerd kon worden pleegde hij zelfmoord. Formeel is daarom nooit vastgesteld dat hij de afzender was van de anthrax-brieven in 2001. De bewijzen tegen Ivins lijken mij echter overweldigend en achteraf gezien blijft het onbegrijpelijk dat hij niet eerder gepakt is.

Ivins was niet alleen staflid van het biodefensielab, hij werkte al jaren aan de ontwikkeling van een vaccin tegen anthrax. Hij werd zelfs nauw betrokken bij het onderzoek naar de anthrax-brieven en was lang in staat om dat onderzoek te traineren en te saboteren. Hij werd aanvankelijk niet verdacht, omdat hij een braaf en vriendelijk mens leek. Hij was een steunpilaar van de Rooms-Katholieke Kerk en speelde orgel tijdens de mis. In 2001 leek dat nog een garantie tegen wandaden.

Ivins had echter een andere kant. Hij was al jaren onder psychiatrische behandeling; hij zat onder de pillen; hij dronk; hij had obsessionele gedachten. Een van de psychiaters die hem hadden behandeld, noemde hem (achteraf) de grootste griezel die ze ooit had behandeld. Een ander zei (achteraf) dat ze meteen aan Ivins had gedacht toen ze van de anthrax-brieven hoorde. Achteraf blijkt iedereen wijs, maar het biodefensie-lab van het Amerikaanse leger had natuurlijk beter op moeten letten toen ze iemand met een psychiatrische (obsessionele) voorgeschiedenis in dienst namen.

Waarom Ivins zijn anthrax-brieven verstuurde, zullen we nooit weten. De rationele verklaring is dat hij vond dat er te weinig steun was voor zijn pogingen om een anthrax-vaccin te maken. Als er een paar senatoren of hun helpers dood gaan aan anthrax zou het geld wel gaan stromen.

Wat deze unieke Ivins-actie wel heeft laten zien is dat het kan, bioterreur, en dat je daar geen ingewikkelde, genetisch gemodificeerde organismen voor nodig hebt. De goede oude anthrax-sporen volstaan. Denk bij zo’n aanval ook eerst aan een insider. Als Rutte en zijn ploeg straks bezwijken aan een lelijke kippenvirusinfectie, dan denk ik niet aan IS of Poetin, maar aan een lokale viroloog aan wie een steekje los is geraakt.