Armoede van het Zilverland - leven in failliet Argentinië

De beroemde vleesindustrie in Argentinië heeft zwaar te lijden onder de crisis. NRC

Op 30 juli werd Argentinië technisch failliet verklaard. Het land heeft voldoende geld, maar vanwege een ingewikkeld juridisch conflict betaalt het momenteel zijn langlopende schulden niet. Een korte documentaire én zeven vragen over het Argentijnse bankroet en de schuldencrisis.

Tekst Floor Boon
Video Floor Boon en Veerle Denissen

Argentijn zonder steak

Lees ook in NRC Weekend: Argentijn zonder steak (€), een verhaal van correspondent Floor Boon over de crisis in de Argentijnse vleesindustrie

1. Waarom is Argentinië bankroet?

Argentinië ging op 30 juli failliet. Althans, volgens de Amerikaanse kredietbeoordelaar Standard & Poor’s. Nadat Argentinië in juli niet voldeed aan zijn jaarlijkse schuldaflossing, verlaagde de kredietbeoordelaar de kredietwaardigheid van het land op 30 juli naar SD, ofwel selective default. Dat is een technisch bankroet.

Het betekent dat Argentinië zijn schulden niet afbetaalt, al heeft het land voldoende geld. In een langlopend conflict met oude schuldeisers besliste een Amerikaanse rechter dat Argentinië anderhalf miljard dollar aan twee Amerikaanse hedgefondsen moet betalen vóórdat het mag voldoen aan de aflossing van zijn andere schulden – die openstaan sinds het vorige bankroet van Argentinië in 2001.

2. Waar komen de problemen vandaan?

In 2001 ging Argentinië failliet als gevolg van een schuldencrisis. Het land (met ruim 41 miljoen inwoners en een bruto binnenlands product van 358 miljard euro) had ruim 100 miljard euro aan buitenlandse schulden en het bedrag dat Argentinië jaarlijks moest betalen aan rente en aflossing, was drie keer zo groot als het land met export verdiende. De Argentijnse regering staakte de aflossingen en het land ging bankroet.

Het leidde tot een diepe crisis. De dollar, die jarenlang één-op-één aan de Argentijnse peso was gekoppeld, werd gedevalueerd en de peso maakte een vrije val. Omdat Argentinië zijn schuldeisers niet meer betaalde, gooiden de internationale kapitaalmarkten de deuren dicht. Niemand wilde nog geld lenen aan het land dat zich niet aan zijn verplichtingen hield.

3. Wie zijn de schuldeisers?

Argentinië leende geld van andere landen en van particulieren: banken en beleggingsfondsen. In de jaren na de crisis krabbelde Argentinië snel op. Om de economische groei te financieren, had Argentinië opnieuw buitenlandse investeerders nodig. Daarvoor was één ding noodzakelijk: Argentinië moest zijn oude schulden vereffenen. Maar genoeg geld om alles terug te betalen, had het land niet.

In 2005 stelde de regering daarom voor dat schuldeisers hun oude staatsobligaties konden inruilen voor nieuwe, met slechts 30 procent van de oorspronkelijke waarde. Veel eisers waren ontevreden, toch stemde 93 procent in. Het alternatief was een rechtszaak aanspannen tegen Argentinië en daar zagen weinig schuldeisers heil in.

Een gesloten bank in Buenos Aires tijdens een staking tegen het beleid van president Kirchner, in augustus 2014. EPA/David Fernández

4. Hoe zit het met de hedgefondsen?

Twee partijen accepteerden het aanbod van Argentinië niet. De hedgefondsen NML Capital en Aurelius Capital Management stapten naar de rechter. Zij eisten een volledige terugbetaling van hun staatsobligaties, met een totale waarde van 1,33 miljard dollar (1 miljard euro). De Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner noemt de fondsen steevast „aasgieren”. Deze hedgefondsen kochten in 2001 goedkope staatsobligaties van het toen noodlijdende Argentinië, en eisen nu het volle pond bij de rechter.

5. Waarom diende de rechtszaak in de VS?

De staatsobligaties van de hedgefondsen zijn uitgegeven in New York. De fondsen stapten daarom in dat land naar de rechter. Rechter Thomas Griesa besliste al in november 2012 dat Argentinië de fondsen moet betalen. Het land ging in beroep, maar zonder resultaat: op 16 juni oordeelde Griesa opnieuw in het voordeel van de fondsen. Ook besliste hij dat particuliere schuldeisers, waaronder de hedgefonden, voorrang krijgen op andere schuldeisers.

Dat betekende dat landen, die juist eind mei via de zogenoemde Club van Parijs – een samenwerkingsverband tussen landen met grote openstaande schuldenclaims – nog afspraken maakten over terugbetaling, op hun geld moeten wachten. Nederland is daar een van, het land heeft nog 560 miljoen euro tegoed van Argentinië.

Argentinië is een soeverein land en het kan de Amerikaanse uitspraak naast zich neerleggen. Maar het land heeft de internationale kapitaalmarkt nodig om economisch te blijven groeien. Als Argentinië zich niet aan de uitspraak houdt, kan het geld van de Amerikaanse – en tevens de belangrijkste – financiële markten wel vergeten.

6. Hoe kon Argentinië uiteindelijk failliet gaan?

De hedgefondsen eisen 1,33 miljard dollar. Dat bedrag kan Argentinië wel betalen. De rechter hanteert echter het principe dat alle schuldeisers gelijk zijn. Als het land de hedgefondsen volledig terugbetaalt, kunnen andere schuldeisers ook hun volledige lening opeisen. Dat gaat om circa 15 tot 20 miljard dollar. Dat heeft het land niet, dus staakte Argentinië zijn betalingen. Zo ging het land technisch bankroet.

President Kirchner zegt dat het land niet failliet is en ook niet kan gaan, omdat het voldoende geld heeft. Ook stortte Argentinië 539 miljoen dollar op een aparte rekening om wel aan zijn jaarlijkse aflossing aan de andere schuldeisers te voldoen, maar rechter Griesa verklaarde de storting onwettig en bevroor het geld.

De regio heeft zijn steun uitgesproken aan Argentinië. Ook elders zwelt de kritiek aan op deze manier van geld verdienen door hedgefondsen.

7. En nu?

Achter de schermen wordt nog altijd druk onderhandeld over een uitkomst uit het faillissement, dat heel ongunstig is voor het land. Dit jaar belandde Argentinië in een economische recessie en er is voorlopig weinig uitzicht op verbetering van de economie.

Er is een lichtpuntje aan de horizon: op 31 december vervalt de clausule waarin staat dat alle schuldeisers gelijk zijn. Dat betekent dat andere schuldeisers vanaf 1 januari geen aanspraak meer kunnen maken op hun volledige lening in het geval Argentinië de hedgefondsen betaalt.

Commentatoren speculeren druk over de mogelijkheden. Argentinië kan op 1 januari de hedgefondsen betalen, waardoor het daarna ook van de Amerikaanse rechter zijn jaarlijkse schuldaflossing mag voorzetten.

In dat geval zullen de internationale kredietbeoordelaars hun status van technisch bankroet intrekken. Dan is Argentinië niet langer een failliet land. Maar er bestaat vrees dat Argentinië koppig is en zich vasthoudt aan de ferme woorden die de president aanhoudend gebruikt. Kirchner zei meermaals de ‘aasgierfondsen’ nooit een cent te zullen betalen.

Lees ook in NRC Weekend: Argentijn zonder steak (€), een verhaal van correspondent Floor Boon over de crisis in de Argentijnse vleesindustrie

Juli 2014: Aanhangers van de Argentijnse president Kirchner demonstreren in Buenos Aires tegen de hedge funds. EPA/David Fernández