1 miljard overmaken, dat doe je in 11 stappen

Premier Rutte was „onaangenaam verrast” over de naheffing uit Brussel, een maand geleden. Nederland betaalt nu zonder morren het hele bedrag in één keer.

Nederland wil de naheffing uit Brussel van 642,7 miljoen nog dit jaar in één keer betalen. „We hebben letterlijk veel geld in kas”, zei minister Dijsselbloem (Financiën) gisteren na afloop van de ministerraad. „Als je geld in je portemonnee hebt kun je maar beter je rekeningen betalen.”

De Brusselse naheffing leidde een paar weken geleden nog tot grote ophef in Den Haag. De Europese Commissie liet toen weten wat de financiële gevolgen waren van een nieuwe definitie voor ‘bruto binnenlands product’ – de omvang van de economie. Het ging om een bruto nabetaling van 1.103.400.000 euro. Daarnaast zou Nederland ook een bedrag teruggestort krijgen: 460,7 miljoen. Netto bedroeg de naheffing 642,7 miljoen.

Maar het zijn twee transacties, dus gaat Nederland nu eerst 1,1 miljard euro overmaken naar Brussel. Hoe gaat dat in zijn werk? De betaling in elf stappen:

1

Als minister Dijsselbloem de dag heeft bepaald waarop hij 1,1 miljard euro wil betalen, dan zal hij de opdracht geven aan Niek Nahuis. Hij is ‘de Agent’, de hoogste baas van het Agentschap van de Generale Thesaurie van het ministerie van Financiën. Het Agentschap is verantwoordelijk voor het uitvoeren van transacties op de financiële markten namens de staat. Het zorgt voor de afhandeling van geldstromen van en naar de schatkist. Het is de afdeling Staatsschuld- en Schatkistbeheer van het Agentschap, ‘SSB’, de betalingstransacties afwikkelt.

2

Het betaalproces begint als het Agentschap van het Directoraat-Generaal Begrotingszaken van de Europese Commissie een SWIFT-bericht heeft ontvangen met een betalingsverzoek: het bedrag, het rekeningnummer en de betaaldatum. SWIFT is de organisatie (toevallig dichtbij Brussel gevestigd) die alle interbancaire financiële transacties mogelijk maakt. De rechtmatigheid van de betaalopdracht wordt getoetst via een unieke Bank Identificatiecode tussen het Agentschap en SWIFT.

3

Het betalingsverzoek wordt gecontroleerd en beoordeeld door weer een andere afdeling van het ministerie van Financiën, de Rijkshoofdboekhouding, die onder de directie Begrotingszaken valt. De ‘RHB’ voert de administratie van de schatkist. Het is de directeur Begrotingszaken, Hillie Beentjes, die de finale handtekening zet. Als dat is gebeurd geeft ‘RHB’ de opdracht aan ‘SSB’ om de betaalopdracht in te voeren.

4

Volgens het ‘vier-ogen-principe’ moeten twee senior medewerkers van deze afdeling de invoer goedkeuren. Op het ministerie van Financiën is een kleine groep van acht ambtenaren bevoegd een dergelijk vinkje bij dit soort grote betalingen te zetten.

5

Een SWIFT-betaling is een spoedbetaling: nog dezelfde dag wordt de gevraagde 1.103.400.000 euro afgeschreven van de Schatkistrekening die het Rijk aanhoudt bij De Nederlandsche Bank in Amsterdam. En bijgeschreven op de EU-rekening in Brussel.

6

Het betalingsverkeer van de Europese Unie loopt via het Directoraat-Generaal Begrotingszaken, onder leiding van de Bulgaarse Eurocommissaris Kristalina Georgieva. De Europese Commissie houdt haar rekening-courant bij een aantal commerciële banken, niet bij de Europese Centrale Bank in Frankfurt.

7

Bij de afdeling ‘SBB’ werken drie zogeheten ‘kasramers’, die de dagelijkse geldbehoefte van de overheid inschatten en het schatkistsaldo beheren. Maandelijks komt er gemiddeld 20 miljard euro binnen (uit belastinginkomsten en gasbaten). Maar dat is bij lange na niet genoeg om alle vaste lasten van de centrale overheid te dekken: gemiddeld bedraagt het tekort 1,4 miljard per maand. Als er op een dag 1 miljard euro méér nodig is dan er in kas zit of binnenkomt, zal ‘SBB’ dat doorgeven aan de collega’s van ‘CMK’.

8

Deze afdeling van het Agentschap, ‘Cash Management en Kapitaalmarkttransacties’, is met veertien ambtenaren belast met het afsluiten van transacties op de geld- en kapitaalmarkt. Zij zorgen ervoor dat er desgewenst geld op de geldmarkt wordt geleend.

9

Volgens het Verdrag van Maastricht mag de staat op zijn schatkistrekening bij DNB niet rood staan. Maar ook niet te veel liquide middelen aanhouden. Zodra het saldo op de rekening boven de 50 miljoen staat, moet het Agentschap dit geld uitzetten op de geldmarkt. Het wordt niet belegd in aandelen – de staat belegt niet – maar aangehouden in kortlopende obligaties van overheden en bedrijven.

10

De betaling aan de EU – en ook de teruggave – loopt dus rechtstreeks via De Nederlandsche Bank. Voor het meeste overige betalingsverkeer heeft het Rijk twee commerciële banken ingeschakeld. ING voor de Belastingdienst en creditcardtransacties, RBS voor alle departementen.

11

Bij RBS is een team van zeven mensen verantwoordelijk voor deze belangrijke klant. Hun baas is Dick Oskam, ‘Head of Global Transaction Services The Netherlands’. Hij legt uit dat alle betalingen van de staat in wezen hetzelfde werken als het internetbankieren van particulieren. „Het loopt volautomatisch.” Alleen zijn de bedragen wat hoger. Een transactie van een paar honderd miljoen is relatief klein voor RBS. Oskam: „Ons systeem kan 14 digits in één keer aan.” Dat zijn bedragen tót honderd biljoen euro, ofwel 100.000 miljard euro.