Vijf miljoen illegalen krijgen een kans

Op dit moment wonen er zo’n elf miljoen illegalen in de Verenigde Staten. Meestal betalen ze ‘gewoon belasting’ maar jaarlijks komen er tienduizenden bij. Dus kondigde Obama eenzijdig een decreet af.

Barack Obama verloor de verkiezingen van 6 november. De laatste twee jaar van zijn presidentschap is hij een ‘lame duck’, die niets kan. De Republikeinen pakten een meerderheid in de Senaat, en versterkten hun greep op het Huis van Afgevaardigden. Het overkwam zijn voorgangers Bush, Reagan en Clinton ook. Maar Obama wil niet eindigen zoals zij. Hij wil, misschien wel omdát hij heeft verloren, laten zien wat hij waard is.

Vorige week begon Obama zijn gevecht met de Republikeinen door een klimaatakkoord te sluiten met China. Vannacht zette hij de tweede stap, die nog gevoeliger ligt in Washington: hij kondigde een vergaande immigratiehervorming aan. Het afgelopen jaar probeerde hij deze hervorming met het Congres te sluiten, het lukte nooit door tegenwerking van de Republikeinen. Nu doet hij het zelf, per decreet.

De kern van Obama’s plan kende tot voor kort brede steun. Sterker: het was mede door prominente, conservatieve Republikeinen als senator Marco Rubio bedacht. Op dit moment wonen er zo’n elf miljoen illegalen (mogelijk zijn het er veel meer) in de Verenigde Staten. Meestal werken ze, betalen ze belasting, en gaan hun kinderen naar school. Tegelijk komen er jaarlijks tienduizenden illegale migranten bij, meestal uit Mexico, Honduras of Guatemala. „Het immigratiesysteem is gebroken”, zei Obama deze week op een filmpje op Facebook, waarin hij de plannen aankondigt.

Obama wil migranten die geen crimineel verleden hebben en belasting betalen in de Verenigde Staten, de kans bieden om een verblijfsvergunning te krijgen. Volgens Amerikaanse media zou het gaan om ongeveer vier miljoen mensen. Voorwaarde is dat ze al vijf jaar in Amerika wonen. Daarnaast wil Obama enkele andere groepen migranten helpen. Zo zijn veel Latijns-Amerikaanse migranten ooit als kind het land binnengekomen, en zitten ze nu op school in de VS. Ook deze groep, ongeveer een miljoen kinderen en jonge volwassenen, wil Obama tegemoetkomen. In totaal zouden er dus circa vijf miljoen nieuwe Amerikanen bijkomen.

Er is ook een andere kant: volgens Obama moet de grens met Mexico beter worden bewaakt. Het afgelopen jaar nam het aantal mensen dat werd aangehouden bij de grens met 70 procent toe. Tussen oktober 2013 en juli van dit jaar trof de politie 160.000 migranten aan, van wie 50.000 kinderen zonder ouders. Het gaat soms om Mexicanen die werk zoeken, en soms om vluchtelingen uit met name Honduras, dat door geweld geteisterd wordt. Volgens Obama moeten de grenzen beter worden bewaakt, zodat migranten niet worden aangetrokken.

Een presidentieel decreet is niet uniek – iedere president doet het af en toe. Maar de Republikeinen schilderen Obama af als dictatoriaal, nu hij het Congres omzeilt. „Het is wetteloos, ongrondwettelijk”, schreef senator Ted Cruz, de grootste tegenstander van de hervorming, gisteren in het blad Politico. „Hij is boos op het Amerikaanse volk. Als hij per decreet gaat handelen, is president Obama niet langer president, maar handelt hij als een monarch.”

De Republikeinen kunnen twee dingen doen. Ze kunnen Obama aanklagen, en het conflict over de grenzen van de presidentiële macht in de rechtszaal uitvechten. Of ze kunnen financiering voor Obama’s plannen blokkeren. Voor wetten hoeft Obama niet per se langs het Congres, voor geld wel. Toch zal ook dit niet meevallen. De eerste stap van Obama zal zijn dat hij voorlopig zal stoppen met het uitzetten van illegalen. Iets níet doen, merkte een Republikeinse Afgevaardigde al op, kost geen geld. Dat kunnen ze dus niet tegenhouden.

Er ligt nog een kans: chantage. Ze kunnen dreigen alle medewerking in te trekken om de staatsschuld te verlagen, of het zogeheten schuldenplafond te verhogen. Dat zou Obama in grote problemen brengen, en kan leiden tot een sluiting van de federale overheid, zoals in oktober vorig jaar. Obama zal de Republikeinen nog nodig hebben, dus dit middel kan effectief zijn.