Maak Amsterdam snel plasvriendelijk

Amsterdam zou zich moeten voorstaan op de meeste en mooiste openbare toiletten ter wereld voor mannen én vrouwen, vindt Paul Steenhuis.

Door het gebrek aan schone wc-ruimte voor de burger met hoge nood is er een aanhoudend wildplasprobleem. Foto Thomas Schlijper

Amsterdam is een seksistische, discriminerende stad als het om vrouwen gaat die nodig naar de wc moeten. Er zijn volgens de app wcvinder.nl zo’n 35 openbare urinoirs in de hoofdstad voor mannen, maar slechts één openbaar toilet in Amsterdam waar je als vrouw heen kan: Waterlooplein 165.

Natuurlijk, er zijn in sommige winkels wc’s: dat zijn semi-openbare toiletten. Daar ben je overgeleverd aan de welwillendheid van de middenstand.

De gemeente Amsterdam zorgt slecht voor zijn bijna miljoen inwoners en miljoenen toeristen – en dan vooral de vrouwen onder hen – die, als ze in de stad rondlopen, een natuurlijke aandrang krijgen om naar de wc te gaan. (Vijf tot acht keer per dag naar de wc moeten om te plassen is normaal.)

Vergelijk dat met de Vlaamse stad Gent, dat met zijn ruim 240.000 inwoners en vele toeristen zo’n 100 openbare toiletten heeft, waar ook vrouwen hun behoefte kunnen doen. Gent voert sinds enige jaren een ‘plasvriendelijk’ beleid. Het wil een pionierstad zijn op dit gebied. Dat is een succes – ook uit oogpunt van citymarketing. Het is begonnen omdat vrouwen actie zijn gaan voeren tijdens de Gentse feesten: ze werden wel gelijk behandeld als mannen als ze boetes kregen voor wildplassen, maar niet als het ging om het plaatsen van openbare wc’s: de urinoirs waren alleen voor mannen.

De vraag is, zeker zo rond World Toilet Day (19/11), waarom Amsterdam niet zo’n plas- en poepvriendelijk beleid heeft voor mannen én vrouwen. Waarom is Nederlands hoofdstad niet wereldwijd de pioniersstad op het gebied van openbare toiletten m/v? Het antwoord ligt voor de hand: they don’t give a shit.

Plassende mensen zijn een probleem

Wij leven in het Westen in een fecalofobische samenleving: poep en pies vinden we vies, onnatuurlijk, onzuiver, iets dat moet worden weggestopt. Dat is de visie van de Britse auteur Rose George, schrijfster van een uitgebreid boek over ontlasting The Big Necessity, The Unmentionable World of Human Waste and Why It Matters (vertaald als De grote boodschap). Dat was niet altijd zo: de Romeinen hadden in het jaar 0 al openbare toiletten waarbij iedereen gezellig samen naast elkaar op de pot zat en met elkaar babbelde. Maar tegenwoordig kun je in Nederlandse Sprinter-treinen al niet eens meer naar de wc. De overheid heeft moeite met burgers die naar de wc moeten. Openbare toiletten zien wij niet als ‘basisbehoefte’ waarin de gemeente moet voorzien, zei een woordvoerder van stadsdeel Centrum in Amsterdam tegen de Volkskrant. Plassende mensen worden vooral als probleem in de openbare ruimte gezien.

In die lijn past ook de weigering van de gemeente Amsterdam om in zee te gaan met het Nederlandse ‘plaswinkel’ bedrijf 2theloo. Dat bedrijf, inmiddels een internationale keten die schone wc- ruimtes aanbiedt, en die net de Franse luxe toiletketen PointWC overnam, werd in 2011 opgericht door (de begin dit jaar overleden) Eric Treurniet en Almar Holtz. Treurniet kwam op het idee voor zijn plaswinkel omdat hij met zijn dochters in Brugge was, vertelde hij in NRC Handelsblad: „Het gebeurde die dag een paar keer dat mijn kinderen naar de wc moesten tijdens het winkelen – en ik dacht: waarom is er eigenlijk geen toiletwinkelketen, waar je gemakkelijk en schoon je behoefte kan doen?” In 2011 ging de eerste 2theloo plaswinkel in de Kalverstraat open – en daarna groeide de keten als kool. Maar niet in Amsterdam en andere gemeenten. Die hadden geen belangstelling in een publieke-private samenwerking om de burger met hoge nood een schone wc-ruimte te bieden.

Het grootste openbaar urinoir

Een van de gevolgen in de hoofdstad is het aanhoudende wildplasprobleem. Het Paleis op de Dam is daardoor Amsterdams grootste openbare urinoir. En dat is schadelijk voor het poreuze zandsteen waaruit het 17de-eeuws monument, Amsterdams trots, is opgetrokken. Vooral de bogengalerij bij de entree is the place to pee.

Vandaar dat het Rijksvastgoedbedrijf een miljoen euro heeft uitgetrokken om het bepiesen van het Paleis te bestrijden. Eerst worden er schriklichten aangebracht, lichten die aangaan als je binnenstapt in de entree-arcade. Mocht dat niet werken, dan komt er een urilift, een urinoir dat overdag in de grond verzinkt en ’s nachts oprijst uit het Damplein. En mocht dat niet helpen: hekken en kettingen.

Zouden het vooral dronken toeristen zijn die ’s nachts tegen de hoofdstedelijke monumenten wateren? En dan overdag klagen dat Amsterdam zo vies is? Klagen tegen de directeur van het Rijksmuseum Wim Pijbes bijvoorbeeld? Afgelopen zomer schreef hij in deze krant een noodkreet: ‘Amsterdam raakt vies, vuig en vol’. Daarom wilde hij een ‘Deltaplan Toeristisch Amsterdam’ waarbij de gemeente nodig eens moest aanpakken… de toeristentrekkers de hoerenbuurt met zijn illegale vrouwenhandel en de coffeeshops, waar hasj zo maar vrijelijk verhandeld werd. Twee internationale problemen, vrouwenhandel en de wanhopige War On Drugs, waar de nationale overheid en de gemeente Amsterdam al jaren iets aan proberen te doen – die werden door Pijbes als speerpunten genoemd.

Het was een beetje teleurstellende en afgezaagde toerisme-grootverdieners borrelpraat. Pijbes had beter een ander onderwerp naar voren kunnen brengen om Amsterdam voor toeristen meer ‘loveable´ en bewoners meer ‘liveable’ te maken. . Zorgen dat er mooie, schone openbare toiletten in de stad komen, voor mannen en vrouwen. Al of niet in samenwerking met kunstenaars. ’s Werelds beroemdste en populairste openbare toilet is ontworpen door de kunstenaar Hundertwasser (in Kawakawa, Nieuw-Zeeland). Mooi vormgegeven, schone, sexy openbare toiletten, met cutting edge design en goede service: daarmee kan Amsterdam een enorme sprong in citymarketing maken. En een voorbeeld voor de wereld zijn.