Hij wil haar bespelen, zij wil hem verzwakken

Poetin probeert het Westen uiteen te drijven, maar Merkel houdt het front gesloten. Ze pleit eens temeer voor zware, economische druk op Rusland.

Merkel enPoetin in Berlijn 2012. Foto EPA

Nooit toegeven, dat wordt gezien als zwakte. De boodschap die de bondskanselier zondag afgaf in de marge van de G20-top in Australië, galmt na in Moskou en Berlijn. Het allerbelangrijkst wat het Westen te doen staat in de crisis rond Oekraïne, had Merkel betoogd, is elkaar vertrouwen, eenheid uitstralen en een gesloten front vormen. En blijven praten met de Russische president Vladimir Poetin. Want „militair is dit conflict niet op te lossen”.

Een militaire aanpak „zou tot een gewapend conflict met Moskou leiden, dat zeker niet lokaal blijft”. Niet eerder was Merkel zo openhartig, helder en grimmig. „Verontrustend, hoe verontrust Merkel over Oekraïne is”, schreef Die Welt. En Evgenia Albats, hoofredacteur van weekblad The New Times vatte op radio Echo Moskvy de woorden van Merkel samen: „Met Poetin kun je geen afspraken maken, hij is onvoorspelbaar en gevaarlijk.”

In haar rede in Sydney voor denktank Lowy Institute hield de bondskanselier zich aan haar intussen gebruikelijke spreektekst. Dat Poetin „de sterkte van het recht” had vervangen door „recht van de sterkste”. Dat de annexatie van de Krim een breuk was van het volkenrecht. In de vragenronde erna sprak Merkel ongewoon klare taal. Dat had mogelijk te maken met het vier uur durende nachtelijke onderhoud dat zij eerder in het weekeinde tevergeefs voerde met Poetin.

Daarover wilde Merkel achteraf niets kwijt. Maar voor haar publiek in Sydney toonde zij tamelijk zelfbewust het wapen dat het Westen kan inzetten om Poetin op andere gedachten te brengen. „Ik geloof dat de economische macht een kracht is van de westelijke staten en daarom zouden wij die macht op dit punt moeten inzetten.”

DDR-burger

Ongebruikelijk open verwees Merkel naar haar ervaringen als DDR-burger in haar betoog dat alleen met taaiheid en een lange adem Moskou tot andere gedachten te bewegen is. De EU beslist zelf over welke landen toetreden en welke niet. Merkel beschouwt toegeven aan Poetin als onderwerping van heel Europa aan Moskou. „Of moeten we zeggen: ‘We zijn zo zwak, we vragen eerst aan Moskou of het goed is dat we nog een lidstaat opnemen’. Zo ging het veertig jaar of langer en ik wilde er eigenlijk niet naar terug.” Dat Merkel dit serieus meent, toonde zij eind augustus. Toen organiseerde zij op haar eigen ministerie, het Bundeskanzleramt, een zogeheten Balkan-top van alle voormalige Joegoslavische staten en Albanië. Afgezien van Kroatië en Slovenië, geen van alle lid van de EU. De conferentie eindigde met een, grotendeels symbolische, verklaring dat alle staten van de westelijke Balkan kunnen toetreden tot de EU, als ze aan de voorwaarden voldoen.”

Voor de Russische buitenlandse politiek is Duitsland – als natuurlijke leider van Europa en als mogelijk tegenwicht tegen de VS – van eminent belang. In de afgelopen maanden haalde president Poetin woest uit naar de VS, maar over Duitsland sprak hij steeds verzoenende woorden. Het past binnen een oude strategie van het Kremlin om Europa en de VS uit elkaar te spelen. Vandaar dat Merkel er in Sydney ook zo fel op hamerde dat het Westen zich niet elkaar moet laten spelen.

Optimistische Russische Merkel-watchers wezen afgelopen week op het feit dat de bondskanselier direct had gezegd geen nieuwe sancties tegen Rusland te willen – waarmee ze vooruit liep op het EU-standpunt.

„Duitsland staat onder uitermate zware druk van de VS”, stelde Leonid Goesev, van het Instituut voor Buitenlandse Betrekkingen MGIMO. Volgens Goesev worden de „gewaardeerde Duitse leiders” verscheurd door de wens zowel Washington als Moskou te vriend te houden. „Daarom gedragen ze zich zo dubbelzinnig.”

Daar had Goesev een punt. Lange tijd bevonden de regeringsvrienden van de sociaal-democratische SPD zich op de flank van de zogeheten ‘Putin Versteher’, de Poetin-knuffelaars. Veel Duitsers hebben begrip voor de standpunten van het Kremlin en verwachten om allerlei redenen niet alle heil van de NAVO en de VS.

MH17

Maar na het neerschieten van de MH17 is die stemming wel omgeslagen. Ook minister Frank Walter Steinmeier (Buitenlandse Zaken, SPD) trekt sindsdien een lijn met de bondskanselier. Hij reisde deze week nog op en neer tussen Kiev en Moskou. Werd onverwacht op audiëntie ontvangen door Poetin. Maar alles zonder concrete resultaten.

En tot afgrijzen van Merkel brak woensdag een prominente SPD’er, oud-partijvoorzitter Matthias Platzeck, het front van eensgezindheid in het Duitse optreden en droeg zo weer bij aan de in Moskou waargenomen „dubbelzinnigheid”. Platzeck, die nauw bevriend is met Steinmeier en voorzitter van het belangrijke economische Duits-Russisch Forum, hield een pleidooi om de annexatie van de Krim „achteraf te legaliseren” en ook te accepteren dat de oostelijke Oekraïne niet zal terugkeren in het staatsverband. Dit alles onder het motto „de verstandigste geeft ook ooit eens wat toe”. De SPD-leiding riep Platzeck, die ervan werd beschuldigd Merkel in de rug aan te vallen, snel tot de orde. Maar de schade was al aangericht.