Enthousiasmerende opstellen over Georges Perec en collega's

De Franse auteurs die Manet van Montfrans behandelt in haar essaybundel Steltlopen door de tijd. Over geheugen en geschiedenis in de moderne Franse literatuur hebben gemeen dat ze schrijven over het verleden, of dat nu hun eigen of andermans geschiedenis is. Het beeld van de steltloper, duizelend wanneer hij in de diepte van de verstreken tijd kijkt, is komt van Marcel Proust. Tegenover diens glorieuze overwinning op het vergeten – in de vorm van het literaire scheppen – zet Van Montfrans Georges Perec, die net als Proust zijn geheugen blijft ondervragen, maar in zijn kindertijd slechts een lege plek aantreft.

Op het gebied van Perec is Van Montfrans een specialist, ze schreef eerder Georges Perec, een gebruiksaanwijzing, dat welhaast onontbeerlijk is om diens oeuvre te doorgronden. Ze laat gedetailleerd zien hoe het drama van Perecs kindertijd (het sneuvelen van zijn vader, de dood van zijn moeder in Auschwitz) via ludieke, intellectualistische kunstgrepen is uitgemond in boeken die schijnbaar over alles behalve oorlogstrauma’s gaan.

Om Patrick Modiano te waarderen heb je geen voorkennis nodig, maar de achtergrondinformatie die Van Montfrans geeft is welkom. Zo mistig als de levensverhalen van Modiano’s personages zijn, zo precies beschreven zijn hun omzwervingen door Parijs, en de straten die ze aandoen blijken historische betekenis te hebben. De wetenschap dat de rechteroever van de Seine tijdens de Duitse bezetting het domein was van de Gestapo, collaborateurs en zwarthandelaren, terwijl het verzet zijn hoofdkwartier op de linkeroever had, geeft kleur aan de precieze topografie.

Veel aandacht besteedt Van Montfrans aan het récit de filiation, letterlijk ‘afstammingsverhaal’, een genre ontstaan in de laatste decennia van de twintigste eeuw. Schrijvers als François Bon, Pierre Michon en Jean Rouaud verbinden hun eigen levensverhaal met de geschiedenis van hun voorouders en hun geboortestreek, waarbij ze een opvallende interesse voor de prehistorie aan de dag leggen.

Aan dramatiek geen gebrek in de Franse geschiedenis: zie de Revolutie, twee wereldoorlogen en de Algerijnse onafhankelijkheidsstrijd, die nog altijd doorwerken in de nationale literatuur. Het levert bij Van Montfrans enthousiasmerende opstellen op, die geen dwingende samenhang vertonen, maar stuk voor stuk van grote deskundigheid getuigen.