Doorbraak: wetenschap wordt gratis beschikbaar

Uitgever Springer sluit deal met Nederlandse universiteiten.

Uitgevers

De veertien Nederlandse universiteiten hebben gisteren een overeenkomst bereikt met het Duitse Springer, een van de grootste wetenschappelijke uitgevers ter wereld, over het publiceren van onderzoeksartikelen. De artikelen worden voor iedereen met een internetverbinding gratis beschikbaar. Het is wereldwijd voor het eerst dat een dergelijke afspraak is gemaakt.

1 Wat houdt de overeenkomst in?

Vanaf volgend jaar publiceert Springer alle nieuwe wetenschappelijke artikelen van Nederlandse bodem, voor iedereen toegankelijk. Ze verschijnen in reguliere tijdschriften, maar zijn door iedereen online aan te klikken, gratis te lezen en te downloaden. Volgens Wim van der Stelt, vicepresident uitgeefstrategie bij Springer, publiceert zijn bedrijf nu jaarlijks zo’n 2.500 artikelen van Nederlandse onderzoekers (1 procent van het totaal aantal door Springer gepubliceerde artikelen), verdeeld over de circa 2.000 wetenschappelijke tijdschriften die het uitgeeft.

2 Waarom is dit een doorbraak?

Omdat een van de grotere uitgevers nu zo duidelijk kiest voor vrije toegang – open access – en dat is een breuk met het bestaande businessmodel. Steeds meer overheden, ook de Nederlandse, eisen dat de resultaten van wetenschappelijk onderzoek openbaar worden gemaakt, met het argument dat het meeste onderzoek met publiek geld is betaald. Nu wordt het meeste onderzoek nog in tijdschriften gepubliceerd waarvoor abonnementsgeld moet worden betaald. De uitgevers bieden deze tijdschriften in grote pakketten aan tegen steeds hogere prijzen en de universiteiten kunnen dus niet kiezen.

Volgens het nieuwe open -access-model betaalt de onderzoeker vooraf een bedrag aan de uitgever om zijn of haar artikel gepubliceerd te krijgen. Daarna is het openbaar. Probleem hierbij is dat uitgevers sinds enige jaren al reguliere tijdschriften hebben met de mogelijkheid om er tegen betaling open access in te publiceren. Dat levert hun twee keer inkomsten op, voor het abonnement én voor de losse open-access-artikelen. De Nederlandse universiteiten hebben met Springer één prijs afgesproken, voor abonnementen inclusief open access-artikelen.

3 Welke prijs is afgesproken?

Daarover is niks bekendgemaakt. Uitgevers bedingen geheimhouding van hun overeenkomsten. De nu gemaakte afspraak leidt er waarschijnlijk wel toe dat andere universiteiten wereldwijd korting willen op hun abonnementen omdat alle Nederlandse artikelen toch openbaar zijn.

4 Onderhandelen Nederlandse universiteiten ook met andere uitgevers?

Ja, met de uitgevers Wiley, Sage en Oxford University Press. De onderhandelingen met Elsevier zijn onlangs afgebroken.