Artis staat verder open dan ooit

Artis besloot eens naar binnen te kijken. Micropia werd wereldwijd een hit. Met dank aan de tongzoen.

Het beerdiertje in Micropia in Artis. Het museum (bacteriën, microben, algen, schimmels) trekt wereldwijd veel aandacht. Foto Micropia

Anderhalf jaar geleden stond Amsterdam op zijn kop voor de heropening van het Rijksmuseum. De kranten en andere media stonden ook op hun kop. Het was een en al Rembrandt, Cuypers en Pijbes. Er verschenen artikelen over de nieuwe inrichting, de nieuwe opstelling, het oude fietspad in de onderdoorgang en vooral heel veel over de wereldwijde aandacht die de heropening kreeg – want een beetje provincialisme is zelfs Amsterdammers niet vreemd.

Dat werd nog eens ten overvloede bewezen toen Obama dit jaar met zijn helikopter op het Museumplein landde en hij even met zijn hoofd voor de Nachtwacht ging staan. Onze Nachtwacht! In alle kranten van de wereld! In deze krant verscheen een artikel onder de jubelende kop: ‘Kosten 360.000. Baten: onbetaalbaar’.

Dit najaar sloeg een ander Amsterdams instituut de deuren open na een ingrijpende renovatie. Artis. Daar hebben ze geen Nachtwacht, maar ook geen albino gorilla of zelfs nog maar een ijsbeer. Misschien daarom dat we er geen bijlagen en voorpagina’s aan hebben gewijd.

Artis is als dierentuin de andere kant opgegaan. In plaats van om zich heen te kijken naar grote dieren, is besloten naar binnen te kijken, naar de steppen en de oerwouden in het menselijk lichaam. Het resultaat: Micropia, een museum over microben, bacteriën, algen, schimmels en wat je verder alleen onder de microscoop kunt zien.

„Een paradigmawisseling”, zegt Artis-directeur Haig Balian, die bij de uitvoering van zijn idee ongetwijfeld kon teruggrijpen op zijn ervaring als filmproducent (Schatjes!) om het onzichtbare zichtbaar te maken. De bodyscan die je laat zien welke flora en fauna op welke plaatsen zich in je lichaam bevinden, de lichtgevende bacteriën („na acht uur zijn ze wel opgebrand”, volgens microbioloog Jasper Buikx) en vooral de kiss-o-meter die weergeeft hoeveel bacteriën worden overgedragen bij een tongzoen – attracties zoals je die maar zelden ziet in dierentuinen.

Micropia trok misschien nog wel meer belangstelling wereldwijd dan het heropende Rijksmuseum – het viel in elk geval de gemeentelijke woordvoerder voor de buitenlandse pers wel op. Duizend Duitse artikelen, zegt Balian, items op tv in Amerika, Israël, Thailand en Mexico. Als je het internationale nieuwsspoor volgt, zie je ook mooi de gradaties van seksuele vrijheid. Bij een Frans bericht staat een close portret van een paar met de lippen geopend. Op een Zuid-Amerikaanse site staat een kuis kusplaatje van Rhett Butler en Scarlett O’Hara uit Gone with the Wind (1939).

Maar de vernieuwing waar Amsterdam Balian het meest dankbaar voor mag zijn, is dat Artis opener dan ooit is. Wie een kwartiertje of een half uurtje over heeft, wandelt zo het pleintje aan de Plantage Middenlaan op. Er staan wat tafels en stoelen die robuust en elegant tegelijk zijn. Als het Frans aandoet, dan klopt dat: Jardin des Luxembourg was de inspiratie hiervoor.

Nu kan een Amsterdammer net als in de negentiende eeuw weer slenteren in de Plantage, in de schaduw van de tulpenboom, in de geur van de polder met de lepelaars. En je kunt helemaal zelf weten wat je er doet en of je iets eet bij restaurant Plantage of dat je een broodtrommel meeneemt. Zoals Balian zegt: „Het is geen handel.” Nee, en wat een luxe gevoel is dat.