Appelmoes à la boycot? Brussel maakt ’t de voedselbank heel lastig

epa04390946 Apples are cleaned in a water bath at fruit wholesaler Grundler in Espasingen, Germany, 08 September 2014. The apple harvest has started at Lake Constance. EPA/PATRICK SEEGER

Dat er ‘voedselbank’ op het etiket staat werkt misschien stigmatiserend, maar er was geen ontkomen aan. Zonder het aparte etiket waren de 125.000 literpotten appelmoes die de afgelopen twee dagen zijn geproduceerd er nooit gekomen. En hadden de 35.000 gezinnen die in Nederland afhankelijk zijn van de voedselbank dit kleine extraatje niet gekregen. De 125.000 kilo goede appels die erin verwerkt zijn zouden waarschijnlijk zijn doorgedraaid, of aan de varkens gevoerd.

Dat etiket zal Salomon Querido, verantwoordelijk voor voedselverwerving bij Voedselbanken Nederland, een zorg zijn. Voor hem was het slechts een van de talloze bureaucratische hobbels die hij moest nemen om een deel van appeloverschot dat is ontstaan door de Russische groente- en fruitboycot, te verwerken voordat het bederft.

Papierwinkel

Telers die gebruikmaken van de steunregeling die de Europese Unie in augustus heeft ingesteld krijgen een extra hoge vergoeding als zij de partijen die zij uit de markt halen aan de voedselbank leveren. Dat leverde aanmeldingen voor 700.000 kilo groenten en fruit op, zegt Querido, waarvan zo’n 70 procent appels en peren. Dat is maar een fractie van wat telers in totaal uit de markt gehaald hebben, maar voor de voedselbanken was het te veel. Te veel appels in elk geval: het aanbod komt neer op 14 kilo per gezin.

Querido ging dus op zoek naar fabrikanten die een deel hiervan zouden willen verduurzamen, door het te verwerken tot appelmoes voor de klanten van de voedselbank.

Maar dat ging zomaar niet. Brussel eist absolute zekerheid dat de subsidie niet misbruikt wordt doordat telers partijen aanmelden die ze toch ook op de markt kwijt kunnen. En dat leidt tot een waslijst aan regels.

“De papierwinkel begint al bij de levering van verse appels. De teler brengt zijn partij naar een van onze acht distributiecentra. Daar wordt de partij geïnspecteerd door de Economische Controledienst. Van daaruit gaan de appels naar de 156 voedselbanken in het land. Voor elke levering moet een apart contract komen. Soms zijn dat wel veertig contracten voor één partij. Ik vind het een wereldprestatie dat we dat voor elkaar hebben.”

Eigen recept

Daarna werd het nóg ingewikkelder: een fabrikant vinden die wilde meewerken. Omdat het aanbod uit allerlei verschillende soorten appelrassen bestond was het voor een firma als Hak onmogelijk het eigen recept te volgen, en dat wilde het per se. Uiteindelijk lukte het een fabrikant te vinden die de appelmoes tegen kostprijs wilde maken, een klein bedrijf dat anoniem wil blijven. Aangezien de voedselbank niet over fondsen beschikt wilde zij graag de productiekosten betalen in appels, die de fabrikant dan voor zijn eigen, commerciële productielijn zou kunnen gebruiken.

Dit mocht van het ministerie van Economische Zaken, maar de administratieve voorwaarden waren zo ingewikkeld dat het onuitvoerbaar was, zegt Querido. “Ik kon dit niet aan de fabrikant verkopen.” Er moest dus alsnog geld komen.

Apart etiket

De productiekosten liepen bovendien op door de eis van Brussel dat de subsidiepartijen strikt gescheiden blijven van marktpartijen. Er moest dus een apart etiket komen, evenals een aparte receptuurcontrole en een aparte accountantscontrole.

De fabrikant moest volgens Querido extra personeel inzetten om de zaak administratief in orde te krijgen. “Je hebt onderhand vier accountants nodig om een boete te ontlopen.” Na ongeveer een maand lobbyen bij vermogende particulieren had de voedselbank ruim 20.000 euro ingezameld en kon de productie eindelijk beginnen. De afgelopen twee dagen werden al 125.000 literpotten appelmoes geproduceerd.

“Het zou zoveel makkelijker zijn geweest als we appels uit de subsidieregeling konden gebruiken om de productie te bekostigen”, zegt Querido. Ondanks alle papieren rompslomp hoopt hij binnenkort met een tweede ‘run’ te beginnen.