PvdA en VVD verliezen, SP niet meer grootste in Oss

Lokale partijen rukken op bij verkiezingen in zes nieuwe gemeenten. Zegt de uitslag ook iets over de landelijke politiek?

Stemmen in Nissewaard (was Spijkenisse), bibliotheek de Boekenberg. foto ANP

De SP is niet langer de grootste in Oss, de stad die geldt als haar bakermat. Bij tussentijdse verkiezingen werd de SP verslagen door de lokale partij Voor de Gemeenschap. Een tegenvaller voor SP-leider Roemer, die onder druk staat omdat hij te weinig profiteert van de malaise bij linkse concurrent PvdA.

Dat is het meest opvallende resultaat van de tussentijdse verkiezingen die woensdag gehouden werden in zes nieuwe fusiegemeenten: Alkmaar, Den Bosch, Oss, Krimpenerwaard, Nissewaard en Groesbeek.

De verkiezingen kunnen niet rechtstreeks vertaald worden naar de landelijke politiek. Er deden veel lokale partijen mee, de PVV stond nergens op het stembiljet, de opkomst was relatief laag – vrijwel overal ruim onder de 50 procent. En toch zullen partijen in Den Haag de uitslag nauwgezet bestuderen. Met maar één vraag: wat voorspelt die voor de Provinciale Statenverkiezingen maart volgend jaar? Dan staat de meerderheid van Rutte II in de Eerste Kamer – en dus het voortbestaan van het kabinet – op het spel.

Een paar trends zijn zichtbaar. Net als bij de lokale en Europese verkiezingen eerder dit jaar verloren de landelijke coalitiepartijen VVD en PvdA fors: in Den Bosch van respectievelijk 7 naar 5 en 5 naar 4 zetels, in Oss werden ze allebei gehalveerd. Daartegenover stond winst van landelijke oppositiepartijen D66 en CDA.

Tweede trend: lokale partijen zegevierden. In vier van de zes gemeenten werd een plaatselijke beweging de grootste – in Alkmaar en Nissewaard (was Spijkenisse) met grote overmacht. Landelijk stemt nu bijna één op de drie kiezers op een lokale partij.

Tenslotte: verdere versplintering van het partijenlandschap. Net als in de Kamer komen er in gemeenteraden steeds méér partijen, en qua grootte ontlopen ze elkaar nauwelijks. In Den Bosch haalden volgens de voorlopige uitslag liefst vijf partijen vijf zetels.

De landelijke partijleiders, meestal niet te beroerd zeges te claimen, waren woensdagavond voorzichtig. D66-leider Alexander Pechtold ziet de uitslag als „een mooie opmaat” naar de provinciale verkiezingen. CDA-leider Sybrand Buma noemde het resultaat „een opsteker”. Bij de regeringspartijen kwam er niet eens een reactie van de politiek leiders. Bij de PvdA voerde partijvoorzitter Hans Spekman („uitslag boven verwachting”) het woord, de VVD schoof Kamerlid en campagneleider Klaas Dijkhoff naar voren.