Koenders treft na vijf jaar een andere wereld

Nieuwe minister trekt probleemloos beleidslijn van voorganger en partijgenoot Timmermans door.

Wat hem frappeerde, is „de schaal en de heftigheid” van de veranderingen in de afgelopen vijf jaar. Dat zei de ‘oude nieuweling’ minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) gisteravond bij zijn eerste grote optreden in de Tweede Kamer. „De nieuwe wanorde draagt sporen van het verleden, maar is intrinsiek anders.”

Bijna vijf jaar geleden verliet Koenders – toen minister voor Ontwikkelingssamenwerking – door de val van het vierde kabinet-Balkenende voortijdig de nationale politiek. Hij werd VN-gezant in Afrika.

Het vertrek van Frans Timmermans naar de Europese Commissie bracht Koenders terug naar Den Haag. Deze week moest hij de geheel door zijn voorganger geschreven begroting van Buitenlandse Zaken verdedigen. Het ging zonder problemen.

In zijn inleidende woorden vertelde Koenders een geheel andere wereld te hebben aangetroffen dan bij zijn vertrek, begin 2010. „Geopolitiek en ideologie zijn terug in de internationale betrekkingen”. En: „Oude dreigingen zijn helaas weer actueel, maar gestoken in een hypermodern jasje.” Daarmee doelend op de Islamitische Staat.

Dan was er nog Rusland. De manier waarop dat land handelt ten opzichte van zijn buren „noopt tot een heroverweging” van de omgang met Moskou. Het Midden-Oosten? „Zeer zorgwekkend” en leidend tot „frustratie”.

Een andere wereld, maar stond er ook een andere minister van Buitenlandse Zaken dan Frans Timmermans? Nee; althans nog niet. Hij kon zijn „accenten” leggen, zei premier Rutte vorige maand bij de komst van Koenders. Daar viel bij de begrotingsbehandeling nog weinig van te merken.

Een enkele keer viel een iets scherpere toon te beluisteren. Maar zoals Koenders zelf aangaf: hij „functioneert” binnen hetzelfde regeerakkoord. „De handtekening van mijn partij daaronder is ook de mijne.”

Als het verschil met zijn voorganger ergens zou moeten blijken, is dat bij het vredesproces in het Midden-Oosten. „Voor zover daar nog sprake van is”, zei Koenders. Een discussie waarover de tegenstellingen in de Tweede Kamer haast scherper zijn dan in het Midden-Oosten zelf, constateerde hij.

Kamerlid Michiel Servaes, partijgenoot, bepleitte eerder deze week erkenning van de Palestijnse staat. De nieuwe regering van Zweden gaf die erkenning al, vorige maand. Als Kamerlid was Koenders ooit voor erkenning, ditmaal hield hij de boot af. Erkenning nu zou het vredesproces kunnen belasten, motiveerde hij. Het moet deel uitmaken van de onderhandelingen.

Erkenning hoeft niet te wachten op een alomvattend akkoord, aldus Koenders, maar zou al tijdens de onderhandelingen kunnen – als dat bevorderlijk is voor het overleg. Daarin wijkt hij af van Timmermans, die erkenning van Palestrina slechts als sluitstuk zag. Koenders vond het geen probleem hier een „nieuw accent” te zetten.