Iedereen zoekt nu de moordenaar van Hae

Amerika is in de ban van de podcastserie Serial, over de moord op een 18-jarig meisje. Een verklaring van het succes in vijf delen.

Wie heeft Hae Min vermoord?

1. De verteller

Amerika is deze weken in de ban van een podcast, en Sarah Koenig is daar de onwaarschijnlijke oorzaak van. De 45-jarige journalist van de succesvolle radioserie This American Life noemt zichzelf in interviews ouderwets, en saai. „Ik ga het liefst naar de bibliotheek, en haal daar boeken op cd”, zei ze in oktober tegen The Guardian. Zo ouderwets ben ik.”

Koenig, gespecialiseerd in verhalende journalistiek, raakte vorig jaar geïnteresseerd in een moordzaak van vijftien jaar geleden in Baltimore. Een 18-jarig meisje, Hae Min Lee, werd na school vermist. Haar ex-vriend, Adnan Syed, werd aangehouden en veroordeeld.

Hij zit nog altijd vast, maar heeft altijd ontkend de moord te hebben gepleegd. Koenig werd benaderd door een kennis van Syed. Hoe meer ze zich in de zaak verdiepte, des te meer vreemde details kwamen er boven. Sarah Koenig kwam na een jaar speuren op het idee van een documentaireserie over de zaak.

Ze bedacht Serial, een podcast van zeker twaalf afleveringen, waarin ze de luisteraar stap voor stap door haar onderzoek meeneemt. Koenig zelf is de hoofdpersoon. Ze twijfelt soms openlijk aan de schuld van Syed, op andere momenten denkt ze dat hij het wel gedaan moet hebben. Zelf weet ze niet waar haar zoektocht zal eindigen. Vandaag wordt deel 9 gepubliceerd. De daaropvolgende delen zijn nog niet klaar.

2. De hype

Het idee van een feuilleton, zegt Sarah Koenig vaak, „is al zo oud als Dickens”. Toch is Serial nu al de grootste podcast-hit uit de geschiedenis. De serie is ook buiten de Verenigde Staten een groot succes.

Serial heeft een leger aan amateur-detectives gemobiliseerd. Op de forumsite Reddit wisselen duizenden bezoekers hun ideeën over de zaak uit. Het zijn berichten als die van ‘Scottius’: „Nu weet ik weer hoe kneedbaar mijn emoties en meningen zijn. Vorige week dacht ik: ‘o ja, logisch, misschien is Adnan wel onschuldig.’ Nu heb ik zoiets van: ‘Adnan is duidelijk schuldig.’”

De meeste bezoekers willen de zaak oplossen. Ze wisselen uit wat ze online over de hoofdpersonen vinden, en vragen zich af wie liegt: Adnan of de kroongetuige, zijn voormalige vriend Jay. De speurders worden op de site van het programma, serialpodcast.org, geholpen met foto’s, brieffragmenten en landkaarten. Zelfs over de commercial aan het begin, van het bedrijf Mailchimp, bestaan complotten- en parodiesites.

Beau Willimon, de schrijver van de Netflix-serie House of Cards, schreef op Reddit een tweedelig essay van 4.000 woorden over Serial. Hij verklaart de populariteit omdat „het eerder kunst is dan journalistiek. Het geeft ons de indruk dat we de jury zijn, terwijl we gewoon maar het publiek zijn.”

3. De zaak

De kracht van Serial is dat de afloop niet vaststaat. Iedere invalshoek, elke versie van het verhaal wankelt van tijd tot tijd. Sarah Koenig wil niet de onschuld van Adnan Syed aantonen, al zegt ze een paar keer dat ze moeilijk kan geloven dat hij de moord gepleegd heeft. Ze komt ook (nog) niet met een andere theorie, een nieuwe verdachte of een sluitende verklaring. Als ze al iets wil aantonen, dan is het dat een moordzaak zelden een duidelijke oplossing heeft. Politieonderzoek laat belangrijke details links liggen, jury’s zijn beïnvloedbaar, en de pech van een slechte advocaat kan een verdachte opbreken.

Adnan Syed was al snel na de verdwijning van Hae Min Lee in beeld als verdachte. Hun relatie was verbroken, en Syed had geen sluitend alibi: hij wist niet precies meer wat hij de middag van haar vermissing deed. En er is een kroongetuige: Jay, een dealer in softdrugs. Hij heeft na een telefoontje van Adnan het lichaam van Hae gezien in de kofferbak van haar auto, zegt hij. Overweldigend bewijs, vindt de jury. Adnan krijgt dertig jaar celstraf.

Maar Koenig stuit op onregelmatigheden. Er is geen forensisch bewijs dat tegen Adnan pleit. Het is fysiek vrijwel niet mogelijk dat hij de moord vlak na schooltijd gepleegd heeft, zoals de aanklager zei. Adnan verliet de school om kwart over twee, en had maar 21 minuten de tijd om op een heel andere plek een moord te plegen. Jay heeft zijn versie van het verhaal bovendien regelmatig veranderd. En daarbij: een echt motief ontbreekt, behalve dat Adnan en Hae uit elkaar waren gegaan.

4. De podcast

Meer dan vijf miljoen keer is Serial sinds begin oktober gedownload bij iTunes. Nooit eerder was een podcast bij iTunes zo snel zo populair. Het werkelijke aantal luisteraars is groter. Onbekend is hoe vaak de podcast wordt gedownload vanaf de website van Serial.

Het is wonderlijk dat uitgerekend een podcast zo aanslaat. Amerikanen luisteren veel meer naar radio dan Europeanen. Als Amerikanen naar radio of muziek luisteren, is dat volgens onderzoek van bureau Edison Research maar in 1,7 procent van de gevallen naar een podcast. Een decennium geleden werd het nog gezien als de redding van de radio. Nu is internetradiozender Sirius XM al veel groter (7,7 procent). Meer dan de helft van de Amerikanen, 52,1 procent, luistert nog via een radio. Podcastluisteraars zijn wel trouw: ze besteden er wekelijks meestal uren aan.

Serial creëert zoveel aandacht, dat er ook andere succesvolle podcasts zijn ontstaan. De website Slate heeft inmiddels een podcast óver de podcast gemaakt: iedere week wordt Serial nabesproken door experts en journalisten.

De podcast biedt volgens Sarah Koenig een groot, pas ontdekt voordeel voor de radio. Mensen kunnen radio luisteren zoals ze naar Netflix kijken: urenlang hetzelfde programma volgen, ofwel binge listening.

5. De controverse

De makers van Serial hadden geen groot publiek voor ogen toen ze aan de serie begonnen. Producer Julie Snyder zegt in The Atlantic: „Het wereldje van podcast-luisteraars is klein. Maar nu heb ik een gevoel van: O, mijn God, het is veel intenser dan waar ik me op had ingesteld.”

Het grote probleem voor Serial is dat het om echte mensen gaat. De hoofdpersonen zijn eenvoudig te vinden. De achternaam van kroongetuige Jay wordt niet genoemd, maar op Reddit zijn de rechtbankdocumenten met zijn volledige naam al gedeeld. De moderator van de Serial-groep op Reddit, Jacob White, zei onlangs in The Guardian dat alle informatie over de hoofdpersonen gewist wordt. Speurders op Reddit wezen vorig jaar de verkeerde daders aan van de bomaanslagen in Boston.

Op Reddit meldde zich een paar weken geleden een jongen, die zei dat hij de broer van het slachtoffer is. Hij plaatste screenshots met verzoeken van Sarah Koenig om hem te interviewen, wat hij weigerde. Volgens de broer is het leven van zijn familie door Serial moeilijk geworden. „Voor mij is dit het echte leven. Voor jullie luisteraars is dit een nieuw moordmysterie, een misdaadverhaal, een nieuwe CSI. Jullie weten niet wat wij hebben doorgemaakt.”

„Is het verkeerd om verslaafd te zijn aan Serial?”, vroeg tijdschrift The Atlantic zich deze week om dezelfde reden af. „Doen luisteraars mee om het rechtsysteem te onderzoeken? Of spitten we in de pijn van een familie als vorm van vermaak?”