Eurovision? Nee, nee, nee! Türkvizyon

Deze week doen 25 landen of regio’s mee aan Türkvizyon. De Turken vonden het Eurovisiesongfestival te seksueel getint en daarom zijn ze hun eigen versie begonnen. Ook Turken uit Nederland gaan misschien meedoen.

Fahrettin Günes uit Duitsland (doet ook mee aan Türkvizyon)

Zangeres Funda Kilic (26) oefent in een studio in Istanbul op Hoppa, het lied waarmee ze Turkije vertegenwoordigt in liedjeswedstrijd Türkvizyon. De bewegingen zijn sexy. Haar stem laag. „Ik probeer het Oriëntaalse en Europese te mengen”, zegt ze en draait sierlijk met haar hand waar een grote henna tatoeage op zit.

Türkvizyon is de Turkse versie van het Eurovisiesongfestival. Het wordt deze week voor de tweede keer gehouden. Gastheer is Tatarstan, een republiek binnen de Russische federatie. Turkije heeft zich vorig jaar teruggetrokken uit Eurovisie. Ergernis over het puntensysteem is de officiële reden. Volgens de Turkse publieke omroep TRT is het oneerlijk dat de vijf grootste landen automatisch naar de finale gaan.

De officieuze reden is dat de conservatieve Turkse regering zich niet meer thuis voelt bij een festival waar steeds meer acts draaien om seksuele identiteit. In 2013 kondigde de Finse deelneemster aan op het podium een vrouw te kussen. Kort daarna besloot TRT de liveshow met de lesbische zoen niet uit te zenden. Afgelopen jaar won een Oostenrijkse dragqueen met een baard, Conchita Wurst.

Türkvizyon, dat wordt uitgezonden op de TRT en via de satelliet in heel Europa te zien is, is vrij van dat soort controverses. Het is een competitie van liedjes in het Turks tussen landen of regio’s waar Turkstaligen wonen of mensen die etnisch verwant zijn met Turken, zoals Azerbeidzjan, Bosnië-Herzegovina, Kosovo, Kirgizië en de Krim. Eensgezindheid troef.

In 2013 waren er 21 deelnemende gebieden. Dit jaar is het aantal al gegroeid tot 25, vertelt Ayse Gönen Kerimova trots. Ze is hoofdredacteur van TMB TV, het muziekkanaal dat ook Türkvizyon produceert. Turken uit onder meer België, Duitsland en Nederland hebben contact met TMB gezocht om in de toekomst namens hun land ook deel te kunnen nemen, verklapt Gönen Kerimova.

Zoeken op de kaart

De eerste editie was in de Turkse stad Eskisehir. De halve finale gisteren en de finale vrijdag worden gehouden in Kazan, de hoofdstad van Tatarstan. Funda Kilic moest ook even opzoeken waar dat ligt, geeft ze eerlijk toe. Ze is geboren in Turkije, maar verhuisde op haar eerste naar Wilrijk, een district van Antwerpen. Eurovisie kijken met het gezin was vroeger vaste prik.

Van Türkvizyon had ze nooit gehoord totdat haar manager suggereerde dat ze meedeed aan de Turkse selectie. Ze hoopt dat het haar carrière in Turkije een impuls geeft. „Afgaande op het podium en de organisatie is Türkvizyon net zo groot als Eurovisie”, zegt Funda hoopvol. „Dit is pas het tweede jaar, het groeit snel.”

Hoewel de organisatoren en de TRT ontkennen dat de terugtrekking uit Eurovisie en het begin van Turkvisie iets met elkaar te maken hebben, is duidelijk te zien waar de inspiratie voor Türkvizyon vandaan komt. Net als bij Eurovisie is er duopresentatie door een man en een vrouw in avondkleding. De uitzending wordt gemaakt met livepubliek in een grote zaal. De landenteams zitten zwaaiend met vlaggen in koffiehoekjes en springen op als hun score wordt verkondigd. Het scorebord met de namen van de republieken en vlaggen staat prominent links in beeld.

De liedjes lijken wel erg op elkaar

Funda Kilic en producent Gönen Kerimova benadrukken het vriendelijke karakter van de wedstrijd. „Het draait meer om de liedjes zelf. Het is minder politiek dan Eurovisie”, zegt Gönen Kerimova. Een jury waarin iedere deelnemende regio een lid heeft, deelt de punten uit. Het publiek kan niet per sms meestemmen, zoals bij Eurovisie. Funda vergelijkt het met The Voice. „Samen maak je prachtige liedjes en je strijdt ook met elkaar.”

In 2013 hadden de Turkstalige liedjes iets folkloristisch. Dit jaar moet het vlotter worden. Doordat de landen veel gemeen hebben, lijkt hun volksmuziek ook te veel op elkaar om er een afwisselende show mee te maken, legt Gönen Kerimova die beslissing uit. Funda danst en zingt tegelijk en heeft een R&B-achtergrond.

Voor veel Turken is het een teleurstelling dat Turkije niet meer aan Eurovisie meedoet, blijkt uit reacties op Twitter. „We hoeven geen Asiavision, Intervision, Turkvision”, sneert bijvoorbeeld Oguzhan Asan (@asanoguz). Songfestivalfans zijn niet overtuigd door de bezwaren tegen het puntensysteem. Door de grote Turkse minderheden in Europese landen die fanatiek per sms stemmen, profiteert Turkije juist van deze opzet.

Surrogaat-evenement

Volgens Kerem Öktem, professor Zuidoost-Europa en Modern Turkije aan de universiteit van Graz in Oostenrijk, reflecteert het inwisselen van Eurovisie voor Türkvizyon hoe de Turkse regering zich van Europa heeft afgekeerd.

Tot spijt van veel Turken, zegt hij. „Eurovisie is lang erg belangrijk geweest voor het publiek. Het was een arena waarbinnen je bijdroeg aan iets Europees. Dat geldt voor meer landen in de periferie.” Door de regering gestimuleerde ‘surrogaat evenementen’ als Türkvizyon slaan volgens Öktem totaal niet aan. „Wie gaat Azeri of Kirkukse popzangers bekijken? Die halen het niet bij de Turken.”

„Türkvizyon laat zien hoe weinig opties de Turkse regering nu nog heeft”, vervolgt Öktem. Eerst wendde Turkije de blik van Europa af. Daarna is geprobeerd een leidersrol in het Midden-Oosten te spelen. „Maar dat werkte ook niet. Nu wenden ze zich dus maar tot de etnisch Turkse elementen in de buurt.”

Volgens producer Ayse Gönen Kerimova moet Türkvizyon vooral niet worden gezien als plaatsvervanger van Eurovisie. De twee shows verschillen te sterk. „De echte vervanging van Eurovisie komt volgend jaar. Dat is Asiavision.”