De dokter deed elke drie minuten een operatie

50.000 vrouwen steriliseerde dokter Gupta naar eigen zeggen. De bevolkingsgroei moet worden geremd in India, zeggen voorstanders van geboortebeperking. Vorige week ging het gruwelijk mis: vijftien vrouwen overleden.

Een familielid van één van de vele vrouwen die sterilisatie onderging in een ziekenhuis in Bilaspur, in de Indiase deelstaat Chhatisgarh. foto reuters

Haar reiskoffertje is gepakt, de noodzakelijke voorbereidingen zijn getroffen. Poonam Muttreja staat op het punt te vertrekken naar het gebied waar „de sterilisatietragedie” plaatsvond. Aan strijdlust ontbreekt het haar niet. Ze vertelt dat de politie een cordon heeft gelegd rond het getroffen dorp en het gebouw waar één arts in vijf uur tijd 83 vrouwen steriliseerde, met een dodelijke afloop voor 15 van hen. „Niets houdt ons tegen. Wij gaan.”

Muttreja is directeur van de Population Foundation, een invloedrijke non-gouvernementele organisatie. „Ik ben zeer gefrustreerd en heel erg ongelukkig door wat er gebeurd is”, zegt ze. Haar stem schiet omhoog. „Er ontstaat zo een volstrekt verkeerd beeld van India.”

Vrouwen als vee behandeld

De tragedie vond vorige week plaats, in het plattelandsdistrict Bilaspur in Chhattisgarh, de armste deelstaat van India. Ruim 80 vrouwen werden in hoog tempo gesteriliseerd op een door de overheid georganiseerd ‘gezondheidskamp’ in een oud, verlaten ziekenhuis. Eén arts, geholpen door twee assistenten, opereerde aan de lopende band. Hij ging daarmee door toen vrouwen na de sterilisatie begonnen over te geven en het bewustzijn verloren. De vrouwen ondergingen de ingreep vrijwillig en kregen daarvoor 1400 rupees van de overheid, het equivalent van twee weken werk. „Er zou niks kunnen gebeuren, het was maar een kleine operatie. Ze behandelden onze vrouwen als vee”, zei Mahesh Suryavanshi, schoonzoon van een slachtoffer in The Indian Express.

„Ze kunnen mij niet van moord beschuldigen”, zei R.K. Gupta, de 63-jarige arts die de sterilisaties verrichtte, tegen journalisten. Hij liet zich erop voorstaan in zijn carrière ruim 50.000 sterilisaties te hebben uitgevoerd. Inmiddels is hij gearresteerd. Ook de directeur van een Indiaas farmaceutisch bedrijf is opgepakt. De slachtoffers slikten na de sterilisatie antibioticapillen uit zijn fabriek. Overheidsbronnen meldden dat de pillen zink-fosfide bevatten, een ingrediënt voor rattengif.

Volgens Poonam Muttreja is dat „een rookgordijn”, opgetrokken om de overheden te beschermen die dokter Gupta inhuurden. „Wat de dokter deed, was crimineel. Hij heeft zijn instrumenten niet goed ontsmet.” Muttreja’s Population Foundation stelde vast dat een verantwoorde sterilisatie, inclusief ontsmetting van de laparoscoop (een cameraatje) en andere instrumenten 15 tot 20 minuten in beslag neemt. Gupta opereerde één vrouw per drie minuten.

Hoewel het medisch gezien makkelijker is om mannen te steriliseren, lenen die zich daar in de Indiase praktijk zelden voor. Dat laten ze over aan hun vrouwen. In India worden al tientallen jaren regelmatig eendaagse sterilisatiekampen gehouden. Volgens de overheid is dat nodig om de enorme bevolking – met 1,24 miljard de op een na grootste ter wereld – onder controle te houden. Onzin, zegt Muttreja. „Er is in India géén explosieve bevolkingssituatie. Twintig van de 34 deelstaten hebben een geboortecijfer van 2,1 of lager. Bij dat getal neemt de bevolking niet toe. Het nationale geboortecijfer is 2,4. En het daalt. Dat komt niet door de sterilisatiecampagnes, maar door het toenemen van de welvaart en vooral door onderwijs. Vrouwen die naar school zijn geweest, laten zich niet gebruiken als broedmachines.”

200 rupees per aangemelde vrouw

De afgelopen dagen heeft Muttreja informatie gekregen van veldonderzoekers van haar organisatie die al in het gebied aanwezig zijn. „Ze vertellen ons dat alle vrouwen jonger dan dertig waren, en dat de meesten niet op de hoogte waren gesteld van alternatieve geboortebeperkende maatregelen. Het gaat om arme, niet opgeleide en dus zeer beïnvloedbare vrouwen. Officieel is de sterilisatie vrijwillig. Maar wat voor keuze hebben ze? Ze worden geronseld door een gezondheidswerker die 200 rupees krijgt per aangemelde vrouw. Ze denken dat dit de enige manier is om niet nog meer kinderen te hoeven baren. En ze worden geopereerd door een arts die geld krijgt voor elke vrouw die hij steriliseert.”

De centrale overheid beseft dat er doden vallen. In 2012 meldde de regering aan het parlement dat in 3 jaar tijd 15.264 vrouwen stierven na een sterilisatie. Er werd ruim 6 miljoen euro compensatie betaald. Toch lukte het de Population Foundation niet de sterilisatiekampen uit het beleid geschrapt te krijgen. Volgens Muttreja zijn de belangen te groot. „De kampen zijn overzichtelijk. Je kunt aan het einde van het jaar met cijfers zwaaien. En artsen en gezondheidswerkers verdienen geld met de kampen.”

Ze pakt een papier van haar bureau. Het is een ministeriële order van 20 oktober jongstleden. „Hierin staat dat artsen voortaan niet 75 rupees per sterilisatie krijgen, maar 150 rupees. Artsen verdienen nu nóg meer per sterilisatie. Dat is een recept voor ongelukken.”