Vandaag zijn er lokaal verkiezingen. En die worden serieus genomen

Allemaal waar. Maar de verkiezingen de verkiezingen van vandaag voor een nieuwe gemeenteraad zijn waarschijnlijk een goede graadmeter voor het verwachte verlies van de coalitie bij de Provinciale Statenverkiezingen begin volgend jaar.

Een man brengt zijn stem uit bij de herindelingsverkiezingen in het clubhuis van voetbalvereniging De Treffers. De verkiezingen werden uitgeschreven vanwege de samenvoeging van de gemeenten Millingen aan de Rijn, Ubbergen en Groesbeek. Foto ANP / Vincent Jannink

Ja, het gaat om lokale thema’s. En ja, het zijn maar zes gemeenten. Allemaal waar. Maar de verkiezingen van vandaag voor een nieuwe gemeenteraad zijn waarschijnlijk een goede graadmeter voor het verwachte verlies van de coalitie bij de Provinciale Statenverkiezingen begin volgend jaar.

Hier wordt er gestemd, en wel daarom

Per 1 januari zullen er zestien huidige gemeenten opgaan in zes nieuwe gemeenten. Een herindeling dus. Het totale aantal gemeenten in Nederland daalt straks van 403 naar 393. En aangezien er voor die nieuwe gemeenten een gemeenteraad moet komen, zijn er nu tussentijdse verkiezingen. Er zal worden gestemd in Den Bosch, Maasdonk en Oss (straks de gemeente Den Bosch en de gemeente Oss), in Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer (straks allemaal Alkmaar), in Bernisse en Spijkenisse (straks Nissewaard), in Groesbeek, Millingen aan de Rijn en Ubbergen (straks Groesbeek) en Bergambacht, Nederlek, Ouderkerk, Schoonhoven en Vlist (straks Krimpenerwaard).

Worden deze verkiezingen serieus genomen?

Door de lokale fracties sowieso, maar zeker ook door de landelijke fracties. Het zijn dan wel lokale verkiezingen, maar ze zijn de laatste graadmeter voor de Provinciale Statenverkiezingen van maart volgend jaar. En daar worden de verhoudingen in de Eerste Kamer bepaald, cruciaal voor het functioneren en voorbestaan van het kabinet.

Er is sprake van een “vleugje verkiezingskoorts”, zo schreven politiek redacteuren René Moerland en Thijs Niemantsverdriet gisteren al in NRC Handelsblad(€). Premier Rutte was namens de VVD dit weekend al in Den Bosch, PvdA-leider Samsom in Alkmaar, en het CDA organiseerde zijn congres er deze maand. In Krimpenerwaard (bij Rotterdam) kwamen maar liefst zes VVD’ers op bezoek. De partij heeft daar dan ook kans de grootste partij te worden. Maar in de nieuwe gemeente kwamen ook al D66-leider Alexander Pechtold, CDA-leider Sybrand Buma en ChristenUnie-leider Arie Slob langs.

PvdA-leider Diederik Samsom in Alkmaar op campagne.

PvdA-leider Diederik Samsom in Alkmaar op campagne. Foto ANP/ Evert-Jan Daniels

De VVD richt zich dus erg op Krimpenerwaard. De PvdA doet hetzelfde met Nissewaard. De afdeling daar geldt volgens Moerland en Niemantsverdriet binnen de PvdA als model voor het activisme op straat dat partijvoorzitter Hans Spekman aanmoedigt. De PvdA bestuurt in Spijkenisse, de oudste van de twee gemeenten die Nissewaard gaan vormen, momenteel niet met haar vijf zetels. Dat moet veranderen.

De SP richt zich daarentegen weer erg op Oss, “bakermat” van de partij. Het is de geboorteplaats van oud-partijleider Jan Marijnissen en de gemeente waar zijn dochter Lilian de nummer twee is op de lijst:

“Een mooie zege en een bestuursrol in Oss zouden een steuntje in de rug zijn van landelijk leider Emile Roemer. Hij staat onder druk wegens matige optredens in Kamerdebatten en lijkt weinig te profiteren van de malaise bij de PvdA.”

Valt het resultaat te voorspellen?

Wel een beetje: de coalitie van VVD en PvdA gaat verliezen, en vooral de PvdA kan daarop rekenen. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei leed de PvdA al een historisch verlies. Morgen zal de partij ook naar verwachting weer een tegenslag krijgen. Daar draagt de huidige spanning binnen de partij ook ongetwijfeld aan bij.

“De PvdA kende de afgelopen week een dramatische aanloop, met het vertrek uit de PvdA van de Tweede Kamerleden Kuzu en Öztürk. Zelfs als de ins en outs niet zijn doorgedrongen tot de lokale verkiezingsdebatten, zal dat negatieve gevolgen hebben. Kiezers houden niet van ruzie, legde bestuurskundige Pieter Tops de PvdA-afdeling Den Haag dit najaar nog uit, na de nederlaag van die partij daar.”

De vraag wordt hoe groot het verlies zal worden. In de recentste peiling van Ipsos (6 november) staat de PvdA op zestien zetels, liefst 22 minder dan ze er in 2012 tijdens de Tweede Kamerverkiezingen kregen. De partij is daarmee kleiner dan de VVD, de PVV en D66, even groot als de SP en nog maar iets groter dan het CDA.

De VVD, of althans Rutte, is volgens Moerland en Niemantsverdriet vol zelfvertrouwen, maar staat er ook niet goed voor. Nu zou de partij volgens Ipsos op dertig zetels kunnen rekenen, waar dat er nu nog 41 zijn. Daarmee zou de VVD echter nog wel de grootste partij zijn.