Op de vlucht voor elke dag ’n jointje en kotsen

De Hongaarse Youtube-sensatie van het jaar moet het niet hebben van de glim- maar van de grimlach. Op het winnende filmpje van ’s lands eerste grote internettalentenstrijd tref ik geen xylofoon spelende katten of Susanne Boyle-kloon. Wel de volkse poëzie van een slungelige puistenkop die zich Mr Klausz noemt. In A sorsod Borsod (‘Je lotsbestemming is Borsod’) fileert Klausz – bijnaam ‘Szmoktor Doktor’ – het uitzichtloze leven in de Hongaarse provincie. Op de melodie van Twin Peaks beschrijft hij een voor hem normale dag: joints voor de middag, krasloten doorhalen in de ijdele hoop een vliegticket naar een zo ver mogelijke bestemming te kunnen bekostigen. En vervolgens: „Bier na wijn, wijn na bier, en dan projectielkotsen.”

„Triest, dit Oost-Europa”, stelt Klausz vast. „Ook voor mij is emigratie een optie geworden.” De clip suggereert dat hij daar wellicht te lethargisch voor is. Maar zijn veelal jonge kijkers zijn dat niet. Velen van hen zijn al vertrokken. 580.000 Hongaren werkten eind vorig jaar in het buitenland, volgens schattingen op basis van officiële cijfers.

Zo’n 300.000 van hen zijn beland in het Verenigd Koninkrijk. Bij een bezoek aan Londen keek ik op van het aantal Hongaarse kentekenplaten. De Britse hoofdstad wordt ‘het tweede Boedapest’ of ‘nieuw Cleveland’ genoemd, naar de Amerikaanse stad die als magneet diende voor Hongaarse migratiegolven in de vorige eeuwen. Uit een enquête onder Londense Hongaren blijkt driekwart tussen 25 en 40 jaar oud te zijn. Tweederde kwam pas na 2010. Als redenen voor hun vertrek noemen ze het vaakst gebrek aan werk en de economische toestand in hun thuisland. Bijna de helft haalt de ‘slechte politieke situatie’ aan.

Wie niet emigreert, praat erover. „Misschien moet ik ook maar vertrekken. Al mijn vrienden zijn al weg”, vertelde een softwarebouwer me. Het onderwerp komt voortdurend terug in gesprekken met kennissen in Boedapest. „Vele jaren al maak ik permanent plannen om te vertrekken”, schreef een vriendin op Facebook. De Hongaarse economie, politiek en democratie waren erin geslaagd haar „het geloof, interesse en gevoel thuis te zijn in je land te ontnemen”. Enkele gunstige levenswendingen hebben haar op andere gedachten gebracht. „Het lijkt erop dat ik nog blijf. Voor eventjes.” Een vriend komt niet terug. „Ik voel me niet Hongaars meer, maar Europees”, schrijft hij.

Dat soort noties zette tv-ster Péter Geszti aan tot de creatie van een eigen Youtube-fenomeen. Hij riep migranten op videomateriaal in te sturen voor de clip van A Hungarian in Europe. In die pastiche van Stings Englishman in New York beschouwt hij de Hongaarse exodus naar West-Europa. „Ja, ze liggen op mijn drempel, de twijfel, het duister en mijn broeders: armoede en honger”, rapt hij. „Wat is moeilijk, vertrekken of blijven?”

In het weekblad HVG gebruikt Geszti scherpe woorden. „In dit verarmde land spoelen veel mensen door het afvoerputje. De massa schraapt een leventje bij elkaar ergens aan de bodem van de Maslow-piramide.”

Geszti en veel vertrekkers verkeren niet in dat soort precaire condities. Maar ook zij hebben reden tot misnoegdheid, betoogt hij. Het hedendaagse Hongarije is een klein en gesloten land waar het beter is „je mond dicht te houden”, met een „politieke elite die het publieke belang niet voor haar eigen materiële belangen kan plaatsen”. Critici haalden de neus op voor Geszti’s rapkunsten. Media van verschillende signatuur wezen kritisch op zijn verleden als pr-man voor de nu zieltogende liberalen en als hypocriete hamsteraar van overheidssubsidies.

Mr Klausz gaf geen grote interviews over de staat van het land. Hij accepteerde wel een miljoen forint (3.300 euro), een auto en… een reis naar Londen.