Ontvoeringen zijn nationaal trauma

Regering schort onderhandelingen met FARC op na kidnapping generaal Rubén Darío Alzate

Foto AFP

‘De vrede is van ons’, staat in sierlijke letters boven een enorme muurschildering in de Colombiaanse hoofdstad Bogotá. De beeltenis toont een vrouw, een serene uitdrukking op haar gezicht. In beide handen schuilen vredesduiven. „Ammehoela”, zegt rechtenstudent Paula López (17), een paar honderd meter verderop, op de uitgestrekte campus van de Nationale Universiteit. Ze steekt een sigaretje op en draait haar neuspiercing recht. „Ik heb geen enkel vertrouwen dat die vrede er ooit komt.”

López’ wantrouwen werd gevoed deze week. Zondag schortte president Juan Manuel Santos eenzijdig de vredesbesprekingen op die zijn regering sinds twee jaar voert met de linkse guerrillabeweging FARC. Een akkoord moet een eind maken aan het bloedige conflict dat het land al vijftig jaar beheerst en aan zeker 220.000 mensen het leven kostte. Het moment had niet ongunstiger kunnen zijn: juist deze week zou op Cuba een nieuwe onderhandelingsronde beginnen.

Zondag ontvoerden FARC-rebellen generaal Rubén Darío Alzate, een kolonel en een legeradvocaat langs de oever van de rivier Atrato in het westelijke departement Chocó. Tegen de afspraken in waren de militairen in burgerkleding en zonder beveiliging op pad. Niet eerder ontvoerde de FARC zo’n hoge legerleider. Pas gisteren erkende de groep het drietal in handen te hebben.

In een verklaring beschreef de FARC de groep de mannen als „vijandig militair personeel” die zich bewoog in „operationeel oorlogsgebied”. De rebellen zeggen de veiligheid van de militairen te garanderen, maar laten in het midden of zij het drietal op korte termijn laten gaan.

Santos riep juist op tot de onmiddellijke vrijlating van de mannen en zei de besprekingen pas daarna voort te zullen zetten. „Ik eis, samen met de hele natie en de internationale gemeenschap, dat de FARC zijn verlangen naar vrede niet alleen met woorden, maar ook met daden laat zien”, zei de president in een tv-toespraak.

Colombia is getraumatiseerd door de vele ontvoeringen. Bij aanvang van de onderhandelingen in 2012 beloofde de FARC geen burgers meer te ontvoeren. De rebellen beschouwen militairen echter als krijgsgevangenen, ook het leger zet de militaire strijd voort tijdens het vredesproces. Santos wil van een algehele wapenstilstand niets weten. Hij vreest dat de verzwakte FARC een staakt-het-vuren zou aangrijpen om aan te sterken.

De gebeurtenissen deze week brengen de conservatieve Santos in een lastige positie. In juni werd hij nipt herkozen met de belofte de vredesbesprekingen voort te zetten. In de afgelopen decennia mislukten drie eerdere pogingen tot vrede.

Over deze besprekingen was Santos juist optimistisch. Tijdens een bezoek aan Europa begin november, waar hij Europese landen probeerde te verleiden tot financiële ondersteuning na beëindiging van het conflict, hintte de president erop mogelijk in 2015 al een akkoord te bereiken met de FARC.

Maar de onderhandelingen verlopen traag. Op drie van de zes agendapunten is overeenstemming bereikt, waaronder over politieke participatie van de rebellen in een situatie van vrede. Maar echt moeilijke punten als ontwapening en genoegdoening voor de slachtoffers komen nog aan bod.

Het maakt Colombianen sceptisch. Steun voor de vredesbesprekingen onder de bevolking neemt af. Dat kan een belangrijke reden zijn voor de president om de besprekingen zo abrupt op te schorten, denkt Pedro Arenas van denktank Indepaz. „Binnen het leger zijn veel groepen uitgesproken tegen de onderhandelingen, net zoals de nog altijd machtige factie van ex-president Uribe”, zegt hij. „Santos moet schipperen. Op deze manier geeft hij een krachtig signaal af aan zijn tegenstanders.”

Uiteindelijk is dit een onderbreking van het vredesproces, denkt Arenas, geen beëindiging. „Er staat voor beide partijen te veel op het spel om er nu mee op te houden”, zegt hij. Mogelijk begint die hervatting veel sneller dan gedacht. Volgens het doorgaans betrouwbare Radio W Colombia laat de FARC de generaal en de twee anderen spoedig gaan, evenals vijf eerder ontvoerde militairen. Het radiostation baseert zich op „hoge bronnen”.

In Bogotá is het vredesproces het gesprek van de dag. „Ik praat erover tijdens ontbijt, lunch en diner”, zegt Mario Ramírez, een beveiliger die ondanks zijn scepsis optimistisch blijft. „Dit land is toe aan vrede. Het vredesproces moet niet worden gestaakt. De oorlog moet gestaakt.”