‘Koenders doelwit Russisch complot’

Volgens Oekraïne ontsnapte de Nederlandse minister Bert Koenders eerder deze maand aan een Russische aanslag.

Nederland reageert nogal laconiek op het bericht van de Oekraïense staatsveiligheidsdienst SBOe dat minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) zou zijn ontsnapt aan een aanslag, begin deze maand in de Oekraïense stad Charkov. Het departement van Koenders „gaat na” wat er in Charkov kan zijn gebeurd, maar zal naar eigen zeggen geen groot onderzoek opzetten.

Volgens de SBOe zouden door de Russische geheime dienst gerunde „saboteurs” op zaterdag 8 november een terreuraanslag hebben willen plegen op een Nederlandse delegatie met Koenders. In Charkov zijn Nederlanders bezig met de afwikkeling van de ramp met de MH17.

SBOe-chef Valentin Navilaitsjenko zei gisteren dat de aanslag was voorbereid door de Russische spionagedienst GROe. Ze zouden explosieven tot ontploffing hebben moeten brengen bij de Malysjev-tankfabriek in Charkov. Koenders was daar die dag om poolshoogte te nemen en het transport van stoffelijke resten van slachtoffers uit de MH17 bij te wonen. In de Malysjev-fabriek worden de overblijfselen van de Maleisische Boeing verzameld die rond de rampplek in Torez zijn veiliggesteld voor het onderzoek dat nu in Nederland wordt verricht.

Volgens Navilaitsjenko was het plan het werk van een groep „saboteurs” die in de Zuid-Russische stad Tambov waren opgeleid door de Russische staatsveiligheidsdienst FSB. Tot een aanslag kwam het overigens niet. Opmerkelijk is ook dat de verdachten niet voor maar na de 8ste november werden opgespoord. De leider van de groep zou door de SBOe zijn aangehouden als een van hoofdverdachten van de wel uitgevoerde aanslag op de pub De Muur in Charkov op zondag 9 november. Bij die aanslag raakten dertien mensen gewond. De politie pakte naderhand twaalf mensen op.

De SBOe verspreidde ter adstructie een filmpje waarop te horen is hoe een van die arrestanten, een onherkenbaar gemaakte vrouw, details prijsgeeft over de planning van de actie in Charkov. De vrouw, afkomstig uit Stavropol in Zuid-Rusland maar nu Oekraïens staatsburger en woonachtig in Charkov, vertelt hoe ze door de GROe is „gerekruteerd”. De groep zou door de Russen zijn voorzien van wapens en explosieven: kalasjnikovs, munitie, granaten, mijnen en ontstekingen. Haar Russische „curator” zou opdracht hebben gegeven toe te slaan op de dag dat een „Nederlandse delegatie onder leiding van de minister van Buitenlandse Zaken” op bezoek was in de Malysjev-fabriek.

De beschuldiging van de SBOe past in een patroon. De Oekraïense autoriteiten zeggen al langer dat Charkov voor de Russische geheime dienst een „bruggenhoofd” is voor operaties in Oekraïne. Charkov, de tweede stad van het land, is grotendeels Russisch-talig en ligt bij de grens met Rusland.

In de stad zijn spanningen, omdat voor- en tegenstanders van de nieuwe regering in Kiev regelmatig de straat op gaan om tegen elkaar te betogen. Maar de pro-Russische groepen zijn niet in staat tot grootschalige mobilisatie tegen president Petro Porosjenko.

Ten tijde van de gevluchte president Viktor Janoekovitsj stond Charkov onder controle van een gouverneur en burgemeester die beiden nauwe banden met het Kremlin onderhielden. Gouverneur Michail Dobkin was bij de recente parlementsverkiezingen in Oekraïne één van de leidende krachten achter het zogeheten Oppositieblok waarin voormalige medestanders van Janoekovitsj zich gehergroepeerd hebben. Het blok haalde bijna tien procent van de stemmen.

In Charkov worden ontheemden ondergebracht die het oorlogsgeweld in de Donbas zijn ontvlucht. Volgens de oud-volksvertegenwoordiger Inna Bogoslovska uit Charkov doet de FSB pogingen om te werven onder deze vluchtelingen. De groepen krijgen volgens haar van de FSB een curator. Het doel is om via deze ontheemden elders in Oekraïne sociale onrust aan te wakkeren, aldus Bogoslovska.