Keiharde verkiezingsstrijd (zo hier en daar)

Vandaag zijn er verkiezingen in nieuw gevormde gemeenten. Voor de landelijke partijen zijn ze een graadmeter. Gaat de PvdA verliezen?

Let op Nissewaard (voorheen Spijkenisse). Daar zijn vandaag verkiezingen waar ze in regeringspartij PvdA met bijzondere aandacht naar kijken. Die afdeling geldt binnen de PvdA als model voor het activisme op straat dat voorzitter Hans Spekman propageert.

Lijsttrekker Wouter Struijk gaat wekelijks langs de deuren, niet alleen in verkiezingstijd. En hij won twee jaar geleden de jaarlijkse ledenwerfwedstrijd van de PvdA, door het aantal leden in zijn gemeente met 37 procent te doen stijgen.

Vandaag moet hij dat verzilveren. In Spijkenisse, de grootste van de oude gemeenten die opgaan in het nieuwe Nissewaard, heeft de PvdA nu 5 van de 35 zetels, en bestuurt ze niet mee.

Ook in Den Bosch, Oss, Alkmaar, Groesbeek en de Krimpenerwaard zijn vandaag herindelingsverkiezingen. Het aantal gemeenten daalt door deze herindelingen per 1 januari van 403 naar 393. Een paar stipjes op de kaart, maar politiek van genoeg belang voor een vleugje verkiezingskoorts bij de landelijke kopstukken.

Ze voerden de afgelopen weken campagne ter plaatse. Premier en VVD-leider Rutte was dit weekend in Den Bosch, PvdA-leider Samsom in Alkmaar. Het CDA organiseerde deze maand voor de gelegenheid zijn congres in Alkmaar.

In Krimpenerwaard, waar de VVD met de lokale VGBK en de PvdA in concurrentie is om de grootste partij te worden, zagen ze de afgelopen week liefst zes VVD’ers uit Den Haag op straat, onder wie fractieleider Halbe Zijlstra en minister Schippers. Maar ook CDA-leider Buma, D66-leider Pechtold en Arie Slob van de ChristenUnie waren er.

Wat op het spel staat? Geen macht, wel prestige

Wat staat er vandaag voor al die partijen op het spel? Geen harde macht in Den Haag, wel prestige. En de herindelingsverkiezingen vormen een graadmeter. Het is nu eenmaal de laatste stembusgang voor de Provinciale Statenverkiezingen van maart volgend jaar.

En die zijn reuze spannend voor alle landelijke partijen: daar worden de verhoudingen in de Eerste Kamer bepaald, doorslaggevend voor het functioneren en het voortbestaan van het kabinet. In de aanloop daarnaartoe wordt om elke meter gevochten, tot Groesbeek aan toe.

De PvdA kende de afgelopen week een dramatische aanloop, met het vertrek uit de PvdA van de Tweede Kamerleden Kuzu en Öztürk. Zelfs als de ins en outs niet zijn doorgedrongen tot de lokale verkiezingsdebatten, zal dat negatieve gevolgen hebben. Kiezers houden niet van ruzie, legde bestuurskundige Pieter Tops de PvdA-afdeling Den Haag dit najaar nog uit, na de nederlaag van die partij daar.

Voor de PvdA wordt de vraag hoe groot het verlies uitpakt. De landelijke peilingen vallen tegen en bij de lokale en Europese verkiezingen dit voorjaar haalde de partij historisch slechte uitslagen. Ironisch genoeg staat in Den Bosch de landelijke campagnemanager van die twee verkiezingen (en van Samsoms zege in 2012), Pieter Paul Slikker, op een verkiesbare plaats.

En de SP heeft Oss nodig

Voor de SP staat Oss bovenaan de agenda. Die gemeente, woonplaats van oud-leider Jan Marijnissen, vormt de bakermat van de partij: de SP wist er al in de jaren 90 de grootste te worden en een plaats in het college op de eisen.

De afgelopen vier jaar zat de SP in Oss tot zijn frustratie in de oppositie. Een mooie zege en een bestuursrol in Oss zouden een steuntje in de rug zijn van landelijk leider Emile Roemer. Hij staat onder druk wegens matige optredens in Kamerdebatten en lijkt weinig te profiteren van de malaise bij de PvdA. Op twee bij de SP in Oss staat bovendien Lilian Marijnissen, dochter van Jan en door velen in de SP gezien als groot politiek talent.

De VVD is de bovenliggende partij in de regeringscoalitie en premier Rutte heeft veel zelfvertrouwen. Je zou haast vergeten dat ook de VVD te lijden heeft onder de impopulariteit van het kabinet. In peilingen staat ze op flink verlies, en een slecht resultaat bij deze tussentijdse verkiezingen zou de narrige sfeer in met name haar Tweede Kamerfractie kunnen versterken.

Behalve D66 is ook het CDA in de winning mood. Buma verwees op het CDA-congres in Alkmaar hoopvol naar de Tachtigjarige Oorlog: u weet wel, waar ooit een nationale zegetocht begon met een lokale victorie.