Kan het niet zonder die ‘eet je spruitjes of sterf'-toon?

Vandaag begint IDFA. Hadden we vorige week zes pagina’s goede documentaires, nu een paar die u best mag overslaan.

Veel documentaires willen graag kunst zijn, en soms lukt dat. Maar zo’n ambitie valt ook vaak nadelig uit. Terwijl de grens met de speelfilm vervaagt onder de noemer hybride, docufictie of faction, rekt men documentaires die goed hadden gewerkt op televisielengte – een uur – soms nodeloos op tot bioscooplengte – anderhalf uur.

Artistiek of niet, documentaires zijn wel verankerd in de realiteit en mag je dus journalistiek beoordelen. En dan schiet competitiefilm The Forecaster, waarin regisseur Karin Steinberger kwispelstaartend achter ene Martin Armstrong drentelt, royaal tekort. Armstrong walmt naar zwendel; hij voorspelt elke marktcyclus met een onfeilbaar, geheim model, gebaseerd op het cijfer pi.

Achteraf zeker? Als dat model onfeilbaar is, waarom is Armstrong dan geen miljardair en spreekt hij in morsige zaaltjes gelovigen toe? Door een complot dat hem twaalf jaar ten onrechte achter de tralies bracht wegens piramidezwendel; in het echt was er iets sinisters gaande met cokebankiers en Boris Jeltsin en oligarch Bereznovski (sic!) die Russisch president wilde worden. Of zo.

Cyclustheorie en andere economische voodoo doen het goed in crisistijd: we zien voorspoed als onze verdienste en tegenslag als straf van God of van de marktcyclus. Maar door alleen een goeroe en zijn fans aan het woord te laten, bedrijft The Forecaster propaganda.

Ook That Sugar Story van Damon Gameau misstaat in de competitie van IDFA. De mensheid gaat aan suiker ten onder, juist als die verstopt wordt in low fat-producten, luidt zijn stelling. Op een dieet van 2.300 calorieën, waarvan 40 theelepels suiker, wankelt Gameau al snel op de rand van zijn graf. Overgewicht, vette lever.

Niks mis met voedselactivisme, maar sinds Morgan Spurlocks Super Size Me is het een irritant stijltje: veganist, getrouwd met mystiek glimlachende dame in flodderbloes, richt de camera op zichzelf terwijl hij het dieet van een doorsnee Amerikaan volgt. Tot hij halfdood terug mag naar zijn geliefde quinoa.

Full disclosure: deze auteur heeft serieus overgewicht. Maar het kan ook over voedselpatronen gaan zonder bangmakerij, gesjoemel met feiten, neerbuigende Gwyneth Paltrow-toon, ijdele mensen die cute doen. Just Eat It: a Food Waste Story , ook op IDFA, laat zien hoe dat moet. Daarin leeft een echtpaar een half jaar van weggegooid voedsel – en dat stemt tot nadenken zonder geforceerde leukheid of paniek zaaien. Laat die ‘eet je spruitjes of sterf’-toon maar achterwege.