Hoe precies dezelfde foto een totaal ander verhaal vertelt

De Sinterklaasintocht werd deze week door media op allerlei verschillende manieren in beeld gebracht. Dezelfde beelden kregen ineens een totaal andere betekenis.

Ineens zijn ze een symbool. Birgitt Zeeuw en haar twee kinderen, die afgelopen weekend samen naar de intocht in Gouda gingen om Sinterklaas te zien. Tijdens de intocht belandden ze plots tussen de demonstranten. Terwijl agenten haar weghaalden maakte ANP-fotograaf Bas Czerwinski de foto die getoond werd in het NOS Journaal en paginagroot werd afgedrukt op de voorpagina’s van de Telegraaf, Algemeen Dagblad en Metro. De foto was deze week het belangrijkste beeld van de ‘verziekte’ Sinterklaasintocht.

Het beeld past precies: kinderen verkleed als zwarte Piet die ogenschijnlijk angstig wegkijken terwijl ze omringd zijn door agenten. Maar de manier waarop de foto gebruikt werd, komt niet overeen met de manier waarop Zeeuw en haar kinderen terugkijken op de gebeurtenissen. „Als je op zoek bent naar een foto waarmee je wil zeggen ‘Kinderfeest voorgoed vergald’ dan is dit een perfecte foto”, zegt Zeeuw per telefoon. „Maar het wordt door de kranten veel groter gemaakt dan het echt was.”

De reden dat haar kinderen zo bedrukt keken? Niet de demonstratie, maar het feit dat het gezin twee uur in de regen had gestaan en zo onder de indruk was van de politie, vertelt De Zeeuw. Het was ook weer vrij snel vergeten: vijf minuten later zat het gezin aan de warme chocolademelk.

Er waren meer opvallende beeldkeuzes. Neem de foto’s in Trouw en het Algemeen Dagblad van maandag van precies dezelfde demonstrant, die ieder een totaal verschillend perspectief toonden.

Trouw publiceerde een foto van een als Sinterklaas verklede zwarte man terwijl hij ogenschijnlijk fel discussieert met een voorstander van Zwarte Piet. In het AD zien we dezelfde man, maar dan vrolijk lachend met een als Zwarte Piet verkleed kindje op zijn arm. Het bijschrift in Trouw: ‘een tegenstander van Zwarte Piet gaat in Gouda in discussie met een voorstander van de assistenten van de goedheiligman’. Het AD: ‘ook dat was Gouda zaterdag’.

Hoe moeten we dit zien? Nieuws is complex. En media zoeken naar symbolen om gebeurtenissen samen te vatten in één beeld. Daarbij gaat de nuance onvermijdelijk verloren. De fotograaf registreert – en redacties plaatsen het beeldmateriaal in een context. Dat geeft een foto betekenis.

Dat die betekenis vaak niet klopt zagen we onlangs nog na de vliegramp met de MH17 waarbij een foto zou tonen dat er een trouwring gestolen werd. Achteraf bleek een reddingswerker de ring juist veilig op te bergen. En er was de World Press Photo in 2006, waarop het leek alsof rijke jongeren in een auto reden door een gebombardeerde wijk in Beiroet – en zich als ramptoeristen gedroegen. Het bleken inwoners van de wijk, die voor het eerst weer terug kwamen om de schade op te nemen.

Martijn Kleppe werkt als onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en de VU en is gespecialiseerd in persfotografie.