Wie heeft deze bermbom gelegd?

Elke bermbom heeft een ‘handtekening’ die naar de makers wijst. Nederland heeft nu het verplaatsbare lab JDEAL gemaakt, waarin de bommen geanalyseerd worden.

Binnen in één van de containers van JDEAL.Foto anp

De set van CSI Mali staat in Soesterberg. Of van CSI Afghanistan, of CSI Syrië, Oekraïne of Turkmenistan, want je weet nooit hoe die zaken lopen. Begin deze maand werd de Joint Deployable Exploitation and Analysis Laboratory, JDEAL, roepnaam Jaydeal, gepresenteerd op Kamp Soesterberg, een kazerne in de beboste omgeving van het Gooise dorp. Een partytent, internationale vlaggen, olijfgroene en woestijngele uniformen, speeches.

JDEAL is een cluster gepantserde containers, waar forensische laboratoria inzitten. Daarin kan gespecialiseerd personeel achterhalen wie de makers zijn van geïmproviseerde explosieven, de IED’s, die tijdens de conflicten in Irak en Afghanistan meer dan drieduizend militairen van het leven beroofden. En vandaar de vergelijking met CSI. Twaalf lidstaten deden mee, Nederland had een leidende rol.

Nu wordt de eenheid in Soesterberg gebruikt voor training van personeel, maar aankomende lente moeten er twee vergelijkbare units in de opslag liggen, klaar om naar conflictgebieden te worden uitgevlogen door een paar Hercules-transportvliegtuigen.

De route van een bermbom

De stemmig zandkleurig gespoten containers, de exploitation cells, zijn ingedeeld naar verschillende forensische disciplines. Eerst belanden verzamelde brokstukken van een explosief in een aparte container voor de voorselectie. In de FOREX, de forensic exploitation cell, worden daarna scherven, snoertjes en andere onderdelen van de bom gecontroleerd op DNA-sporen en vingerafdrukken. Een kist met een half dozijn uv-lampen met uiteenlopende golflengtes ligt klaar, voor elk menselijk spoortje een andere kleur licht.

Door naar de volgende container. De ELEX is uitgerust om karakteristieken van mobiele telefoons en andere ‘triggers’ die de bom doen afgaan, zoals infrarood-schakelaars voor garagedeuren, te bepalen. Een onverwachts onbeschadigde SIM-kaart kan een schat aan informatie bevatten. Wanneer een bom niet afgaat of onschadelijk is gemaakt, kan chemische analyse plaats hebben van een kleine hoeveelheid springstof in de CHEMEX, zodat de herkomst van favoriete ingrediënten dieselolie en kunstmest kan worden achterhaald.

Generaal Tom Middendorp, commandant der strijdkrachten, spreekt van „een wapenwedloop” tussen bommenmakers en speurders. „Eerst waren er de mobiele telefoons, daarna infrarood-triggers. Toen de bepantsering van onze voertuigen verbeterde, verzwaarden de bommenmakers hun explosieve ladingen.” Op een kwaad moment spraken de manschappen van ISAF, de International Security Assistance Force in Afghanistan, over een tactiek die je sowieso in acht moest nemen: hide and pray, zoek dekking achter bepantsering en bid op de goede afloop, kortom.

Volgens kapitein Christian Hildenbrant, binnen JDEAL verantwoordelijk voor „knowledge and research”, kunnen op die manier „alle puzzelstukjes aan elkaar worden gelegd”. De hele keten van de fabricage van bermbommen moet worden onderzocht, dus ook de financiers en de waterdragers. Ingrijpen as far left from the boom! as possible heet dat hier: zo ver mogelijk „stroomopwaarts”, vóór de ontploffing van de bermbom zelf, dus. Daarom zit in één gepantserde container ook een DOCEX, een documents and media exploitation cell, die geconfisqueerde paperassen maar ook versleutelde mails, video’s en tweets kan doorlichten.

En nu naar Mali

JDEAL betekent niet de uitvinding van het wiel. Onder de NAVO in Afghanistan draaide al een vergelijkbaar (ad hoc) labje mee. Daarin zijn ongeveer 6.000 onderdelen geanalyseerd, wat volgens het Europese agentschap EDA leidde tot de arrestatie van 89 bommenmakers en hun helpers.

Volgens generaal Middendorp is het goed mogelijk dat de eerste standplaats van JDEAL Mali wordt, om ondermeer de Nederlandse militairen te steunen bij de MINUSMA-missie in dat land. „Op dit moment is de dreiging van IED’s nog relatief laag, maar dat kan snel veranderen.” Potentieel emplooi voor JDEAL is er genoeg, meent Middendorp. „Dat de NAVO zich nu uit Afghanistan terugtrekt betekent niet dat we nergens meer IED's gaan tegenkomen.”