Opera is gay, en nog vijf misverstanden over opera

Redacteur Merlijn Kerkhof (28) laat iedere dinsdag zien wat de schoonheid van klassieke muziek is. Vandaag: elitair gekrijs! Of nee, dat is opera dus niet.

Illustratie Anna Klevan

Er is geen genre in de klassieke muziek waarover zo veel vooroordelen zijn als opera. Het zou elitair zijn. Of een hoop gekrijs bij een slap verhaal. Klopt dat? Sta mij toe wat misverstanden uit de wereld te helpen.

Opera is dead

Opera is beslist niet dood. De grenzen van deze kunstvorm, die al bestaat sinds 1600, worden nog steeds opgerekt. Door de Nederlander Michel van der Aa bijvoorbeeld, die met Sunken Garden (2012) een 3D-filmopera maakte. Veel componisten laten zich inspireren door eigentijdse gebeurtenissen. Zo schreef Mark-Anthony Turnage zijn briljante Anna Nicole (2011) op een libretto (de tekst van een opera) vol platte rijm over het leven van Anna Nicole Smith. Ze liet haar tieten oppompen, trouwde een rijke bejaarde en stierf aan een overdosis. Ideaal voor dramatische muziek.

In opera gaat het alleen maar om vocale virtuositeit

Nee. Het gaat net zo goed om theater en de jurk van de stersopraan. Uiteraard zijn er showpieces, denk bijvoorbeeld aan de wraakaria uit Mozarts Zauberflöte (‘Der Hölle Rache kocht in meinem Herze’) met al die snelle nootjes (colloraturen) en hoge uitschieters. Maar wie komt er alleen voor die ene weergaloze dribbel van Arjen Robben naar het stadion?

Opera is gay

So what?

Al die verhalen in de opera zijn volkomen triviaal

Vooruit, daar zit een grote kern van waarheid in. Het zijn vaak herkauwde verhalen uit de Bijbel, de Griekse mythologie of van Shakespeare. Uiteindelijk gaat het gros van de opera’s over onmogelijke liefde, en af en toe is er eens iemand (Richard Wagner) die een onnavolgbare tekst schrijft over een zwik Germaanse goden en een of andere dwerg die – o jee, wat nou – het goud uit de Rijn steelt (Der Ring des Nibelungen).

Dat grote componisten als Mozart, Rossini en Richard Strauss geniale muziek hebben geschreven op basis van suffe liefdesvertellinkjes is voor veel mensen niet te verkroppen. Om er toch nog grote totaalkunst van te maken, kent de operawereld operaregisseurs. Die zorgen ervoor dat met hun enscenering (de aankleding van een voorstelling) een simpel verhaal door de toegevoegde lagen toch nog onbegrijpelijk kan worden.

Opera is voor de elite

Opera is duur, en het regietheater is natuurlijk ook niet voor iedereen weggelegd. Maar opera is niet altijd zo elitair geweest. Het was de afgelopen eeuwen ook gewoon volksvermaak. In Duitsland trekt opera nog steeds een breed publiek. Veel provinciesteden hebben een operahuis centraal in de stad. In Nederland zijn er nog maar een paar operagezelschappen over, en is er maar één echt voor opera ontworpen operagebouw (De Nationale Opera in Amsterdam).

Opera, daar win je de oorlog niet mee

Zonder opera had Nederland er misschien wel heel anders uitgezien. In 1830 brak in de Brusselse Muntschouwburg een opstand uit. Daar werd La muette de Portici van Auber opgevoerd, over een Napolitaanse opstand tegen de Spaanse bezetter. Herkenbaar voor de Belgische patriotten, die vonden dat zij onafhankelijk van Nederland beter af waren. Tijdens het duet Amour sacré de la patrie (heilige liefde voor het vaderland) brak de pleuris uit. Opstand. Hetzelfde jaar scheidde België zich af.