Koude Oorlog alweer begonnen voor de inlichtingendiensten

De spanning tussen Russische en westerse geheime diensten loopt op.

Het lijkt weer Koude Oorlog tussen Oost en West, en ook de spionageaffaires zijn terug van weggeweest. De afgelopen weken lijkt er sprake van een sterke toename van incidenten.

Gisteren werd bekend dat het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken vier diplomaten van de Poolse ambassade in Moskou heeft uitgewezen wegens „activiteiten die niet niet stroken met hun status”. Deze diplomatieke standaardformule wordt gebruikt als een land diplomaten verdenkt van spionage.

De uitzetting van de Poolse ambassademedewerkers komt een maand na verschillende aanhoudingen in Warschau. Vorige maand werden een Poolse kolonel en een Russisch-Poolse advocaat opgepakt op verdenking dat ze inlichtingen hadden doorgespeeld aan de Russische militaire inlichtingendienst GRU. Tegelijkertijd werd de Russische journalist Leonid Sviridov van persbureau ‘Rusland vandaag’ het recht ontzegd om nog langer in Polen te werken.

Nu neemt Moskou revanche. In een persmededeling spreekt het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken onomwonden van „adequate tegenmaatregelen” in antwoord op de „onvriendschappelijke en ongefundeerde stap” van de Poolse regering.

De Poolse affaire staat niet op zichzelf. Afgelopen zaterdag bevestigde de Duitse regering dat een medewerkster van de ambassade in Moskou het land was uitgezet. Kort daarvoor had Berlijn een Russische diplomaat uitgewezen omdat hij werd verdacht van spionage, zo meldde weekblad Der Spiegel. Zondag werd ook bekend dat de Letse oud-parlementariër Aleksej Cholostov (die van Russische afkomst is) Rusland heeft moeten verlaten, omdat hij zou spioneren voor de Letse geheime dienst.

Een stevige vermaning

Westerse geheime diensten maken zich al jaren zorgen over een verhoogde activiteit van Russische inlichtingendiensten. Maar tot nu toe werden spionageaffaires vaak in der minne geschikt. De ‘ambassademedewerker’ vertrok in alle stilte. Zijn ‘bronnen’ kwamen meestal weg met een stevige vermaning.

In de afgelopen maanden is daar verandering in gekomen, zo stelt de Britse journalist en wetenschapper Edward Lucas, die een boek schreef over de spionage tussen Oost en West. „De NAVO en de EU hebben er genoeg van”, zei Lucas tegen persbureau AP. „Ze zetten de inlichtingenofficieren publiekelijk het land uit. En ze arresteren de mensen die zij hebben gerekruteerd.”

Die hardere westerse lijn lokt nu een harde reactie uit van Moskou, zo lijkt het. Een anonieme bron op het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken liet aan Der Spiegel weten bezorgd te zijn over de uitzetting van de Duitse diplomaat. „Dit is een politiek van speldenprikken. We weten niet waar dit toe zal leiden.”

Terwijl Berlijn en Warschau ruzieden met het Kremlin, werd het Baltische gebied opgeschrikt door incidenten met een hoog James-Bond gehalte. Afgelopen vrijdag maakte het Zweedse ministerie van Defensie bekend dat er „sluitend bewijs” is dat een minionderzeeër is doorgedrongen tot vlak onder de Zweedse kust. De mogelijke aanwezigheid van een Russische onderzeeboot leidde vorige maand tot een massale zoekactie van de Zweedse marine en zette het Scandinavische land dagenlang op zijn kop.

Stockholm benadrukt dat de nationaliteit van de indringer niet is vastgesteld. Maar de Zweedse krant Svenska Dagbladet meldde eerder al dat de Zweedse marine een signaal had opgepikt dat werd uitgezonden vanuit de Russische enclave Kaliningrad. Het verzamelen van inlichtingen –spionage dus – is een kerntaak van onderzeeboten.

Rookbommen aan Estse grens

Het kan nog spectaculairder. Op de ochtend van 5 september viel op een douanepost op de Ests-Russische grens plotseling alle radio- en telefoonverkeer weg. Voordat de grenswachten door hadden wat er aan de hand was, ontploften er rookbommen en sleepten gewapende mannen een inlichtingenofficier de Russische grens over. De Estse regering hield er rekening mee dat de ontvoering een criminele achtergrond had, maar dat veranderde toen de inlichtingenofficier op de Russische tv werd vertoond en de Russische geheime dienst FSB in een verklaring liet weten dat de Est op Rússisch grondgebied was aangehouden.

Een ontvoering van een westerse geheim agent door Russen, op klaarlichte dag en op NAVO-grondgebied: in de ondergrondse wereld van de inlichtingendiensten is de Koude Oorlog allang een feit.