H5N8 uit Hekendorp

Het nieuwe type vogelgriep H5N8 lijkt ongevaarlijk voor mensen. Hoe is het ontstaan?

Onmiddellijk en rigoureus alle kippen op een besmet bedrijf ‘ruimen’ en de handel in pluimvee in het hele land tijdelijk stilleggen. Het zijn drastische maar wel verstandige maatregelen om een nieuwe uitbraak van vogelgriep de kop in te drukken. „Het is een geoliede machine geworden”, zegt hoogleraar virologie Ron Fouchier van Erasmus MC in Rotterdam. „De controlerende instanties en de overheid hebben enorm snel gereageerd op de uitbraak in Hekendorp. Binnen een paar dagen is het getroffen bedrijf geïsoleerd, zijn de buurbedrijven gecontroleerd en is de hele keten van aan- en afvoer van het bedrijf doorgelicht.”

1 Wat is het verschil met vorige vogelgriepuitbraken?

Griepvirussen worden ingedeeld op basis van twee eiwitten aan de buitenkant van het virusdeeltje (hemagglutinine H en neuraminidase N). Er zijn vele varianten en combinaties; de een besmettelijker dan de andere. Het virus uit Hekendorp is een nieuwe variant: H5N8.

In 2003 werd de Nederlandse pluimveehouderij getroffen door een omvangrijke vogelgriepepidemie, veroorzaakt door de H7N7-variant. Bedrijven werden massaal geruimd, waarmee de epidemie werd bedwongen. Een paar jaar later vreesde Europa voor de agressieve vogelgriepvariant H5N1, die mensen kan besmetten. Nederland bleef toen vrij van uitbraken.

2 Waar komt dit nieuwe vogelgriepvirus ineens vandaan?

Het nieuwe virus H5N8 is in 2010 voor het eerst gezien bij wilde watervogels in het oosten van China. Het gaat om een nieuwe combinatie die door genetische vermenging van verschillende griepvirusstammen is ontstaan. Het H5-eiwit komt van de H5N1-stam, daarnaast bezit het allerlei genen van andere virusstammen.

In januari sloegen de autoriteiten van Zuid-Korea alarm toen het H5N8-virus opdook in pluimveebedrijven. In totaal zijn er in Zuid-Korea meer dan 12 miljoen kippen, eenden en kalkoenen geruimd vanwege de besmetting. De epidemie is daar nog niet voorbij. Nog steeds worden er bedrijven geruimd.

3 Hoe komt dat virus ineens in Hekendorp terecht?

Waarschijnlijk via trekvogels. „Als er geen direct verband wordt gevonden via transporten tussen het Duitse bedrijf en het Nederlandse en Britse bedrijf is er geen betere verklaring mogelijk dan dat het virus is overgesprongen van wilde vogels”, zegt Fouchier. In Japan is het H5N8-virus aantroffen in de poep van een wilde fluitzwaan, een vogel die sterk verwant is aan de kleine zwaan. Dat is een trekvogel die ook in Nederland voorkomt. In Europa is H5N8 overigens nog niet in wilde vogels gevonden.

De groep van Fouchier houdt sinds 2003 voortdurend bij welke griepvirussen onder wilde vogels in Nederland circuleren. Maar ook zij hebben nog geen H5N8 voorbij zien komen. Fouchier: „We gaan onze analyses nu ook intensiveren in het gebied rond de getroffen boerderij en nemen nu ook monsters van kleine zwanen mee. De kleine zwaan is een van de weinige trekvogels die het Kanaal oversteken. Die zou de infectie dus ook naar Engeland kunnen hebben gebracht.”

4 Is dit nieuwe virus gevaarlijk voor mensen?

„Ik denk dat dat risico meevalt”, zegt Fouchier. „Maar uit voorzorg moeten pluimveehouders en ruimers zich goed beschermen tegen besmetting, met mondkapjes en beschermende kleding.” Het risico dat het virus naar mensen overspringt is weliswaar klein, maar niet geheel uitgesloten. Koreaanse virologen publiceerden vorige maand onderzoek waaruit bleek dat H5N8 met enige moeite ook muizen, honden, katten en fretten kan infecteren. Het virus is aangepast op vogels, dus de kans dat het bij een onverhoopte besmetting van mens op mens zal worden overgedragen lijkt vooralsnog klein. De Koreanen benadrukken echter dat zolang het virus blijft circuleren, het gevaar bestaat dat het muteert en daardoor wel besmettelijk wordt voor mensen.

5 Welke maatregelen kunnen verder getroffen worden om het gevaar in te dammen?

„Voor het pluimvee blijft ruimen, hoe vervelend ook, de enige optie”, zegt Fouchier. „Het is de enige manier om van deze zeer besmettelijke virusstammen af te komen. Met het vaccineren van pluimvee, zoals in Azië veel gebeurt, voorkom je dat de kippen niet meer doodgaan, maar het virus zal dan blijven circuleren.”

Bij elke nieuwe griepvariant die opduikt, kijken virologen overigens meteen of bestaande griepvaccins ertegen werken. Er liggen vaccins tegen H5N1 op de plank die misschien ook werken tegen H5N8.