Column

Eis ’n vrij leven, voordat je alleen in vrijheid dood mag

Steeds hoor ik de stem van Mr. Big in mijn hoofd. In de serie Sex and the City heeft de charmante zakenman even een affaire met een filmster. Dat valt niet mee. Als ze de telefoon voor de zoveelste keer niet opneemt, kermt hij dat zij hem wel kan bereiken, maar dat hij haar niet te pakken krijgt. ‘She can reach me, but I can’t get her.’

Dit vat ook perfect de relatie samen tussen de eenentwintigste eeuwse burger en de macht. She can reach you, you can’t get her: de macht heeft greep op jou, jij krijgt haar niet te pakken. Bedrijfsleven en overheid versmelten tot een sprookjesachtige en onbereikbare schikgodin, zelf blijf je machteloos op aarde achter.

Deze week had ik contact met Wikipedia, Yellowbrick en Paypal. Tot Yellowbrick wendde ik me op instigatie van de overheid. Die accepteert namelijk geen munten en chipknipgeld meer in parkeermeters, dus nu moest ik ‘bricken’, en daartoe moest ik mijn ‘browser afsluiten’, mijn ‘privacyinstellingen aanpassen’ en ‘cookies accepteren’. Anders ging het bricken niet door. Heeft iemand ooit gevraagd wat ik zelf wil?

Paypal liet me weten dat mijn creditkaart is verlopen. Raar, dacht ik. Mijn Paypalrekening had ik toch al tijden geleden gesloten? Zouden die gegevens niet gewist moeten zijn? Met het oude wachtwoord logde ik moeiteloos in en ik stelde vast dat Paypal anders dacht over de situatie dan ik. ‘Wij vinden het belangrijk dat u tevreden bent en onze service blijft gebruiken’, stond er. Paypal peinsde er niet over afscheid van mij te nemen.

O, en dat pronkstuk van de bevrijdende werking van internet, Wikipedia. Die mengeling van Privé, Reader’s Digest en GeenStijl. De afgelopen maand voerde ik correspondentie met haar naamloze robots en ik ontving een stroom beleefde mails waarop antwoord niet mogelijk was. Ik kwam geen stap nader; de godin gaf bevelen, maar bleef zelf onvindbaar.

Mijn gevoel van machteloosheid verdiept zich dagelijks. Over een paar jaar moeten Europese autofabrikanten een systeem inbouwen waarmee overheid en criminelen je auto op afstand tot stilstand kunnen brengen. Dat systeem is verplicht. De automobilist heeft er niets over te zeggen. Vorige maand werd de Spaanse versie van de slimme energiemeter gehackt. Die heeft een lek waardoor iedereen de stroom kan afsluiten in andermans huis. ‘She can reach me, but I can’t get her.’ Je huishouden, je auto, je bankrekening kan op afstand worden stopgezet, maar zelf iets stopzetten? Ho maar. De aan- en uitknop is je uit handen genomen.

Etatisme, heet de bemoeizucht van de overheid in hedendaagse krantenstukken. De overheid bestuurt en beheerst alles, en als ze decentraliseert, beheerst en bestuurt ze nog. Typerend voor dit etatisme was het voorstel van een van die hoge heren in Den Haag, Martin Bosma, een hotemetoot die lid is van het Presidium, om in het vervolg zelfs folklore bij wet te regelen.

Maar de diagnose van ‘etatisme’ is onvolledig. Het is tijd te beseffen dat er geen zelfstandige staat meer is, geen zelfstandige overheid. De staat is versmolten met de industrie. Er is geen sprake van etatisme, maar van zoiets als kapitaal-etatisme. Omdat de overheid dingen wil regelen die ze niet kan regelen – daarvoor mist ze de kennis van technologieën – laat ze het besturen en beheersen over aan bedrijven. En die grijpen de kans met beide handen aan.

Het plan je auto op afstand te laten besturen komt van de Europese politiediensten, verzameld in ENLETS, het European Network of Law Enforcement Technology Services. Hun werkprogramma spreekt met warmte over de kans die het politiewerk biedt aan bedrijven. ‘ENLETS zal de groei van de EU security industrie ondersteunen.’ De plannen worden daarom ontwikkeld in overleg met de grootste industrieën in Europa. En geloof maar dat die ervan zullen groeien.

Zoals ze ook zullen groeien nu Europa fabrikanten verplicht vanaf volgend jaar in nieuwe auto’s kastjes te bouwen die gegevens doorbellen naar alle kanten: overheden, verzekeraars, bedrijven, boeven. De Duitse automobilistenclub ACV moppert deze dagen dat het systeem ‘nicht manuell abgeschaltet werden kann’. Er is geen aan- en uitknop. De Touring Club Schweiz wijst erop dat de automobilist niets te kiezen heeft. Markt en staat zijn versmolten, hebben toegang tot je hele bestaan en er is geen alternatief.

Euthanasie lijkt binnen dit kapitaal-etatisme nog de enige manier waarop je zelfstandig iets kunt stoppen. Een liberale krantenredactie schreef zojuist lyrisch over euthanasie. ‘Wie in vrijheid heeft kunnen leven, vraagt nu dus de vrijheid om in eigen regie te kunnen sterven.’ Dat klinkt mooi, maar in vrijheid leven is tegenwoordig geen optie meer.

Zullen we daar eens tegen ageren? Voordat je alleen nog in vrijheid dood mag?