Bliksemactie helpt musea aan oude meesters

Dankzij een snelle actie van de Vereniging Rembrandt verwierven drie musea bijzondere tekeningen.

Aangekocht voor 350.000 euro voor Teylers: Johan Lagoor, Groep bomen (ongedateerd, zwart krijt, pen in bruine inkt, groene en bruine waterverf, 18,8×24,4 cm). De enige tekening die Lagoor (1620-1660) signeerde.

Zes belangrijke tekeningen uit de verzameling van I.Q. van Regteren Altena (1899-1980), de oud-directeur van het Rijksprentenkabinet, zijn in bezit gekomen van het Rijksmuseum in Amsterdam, museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam en Teylers Museum in Haarlem. Met een ongewone aankoopprocedure heeft de Vereniging Rembrandt het voortouw genomen bij de verwerving. Dat is vanmiddag in Haarlem bekendgemaakt.

Bij de aankoop, in juli op een veiling bij Christie’s in Londen, was haast geboden, zegt Fusien Bijl de Vroe, directeur van de Vereniging Rembrandt, een vereniging van kunstliefhebbers die Nederlandse musea helpt met kunstaankopen. „Wij hebben het risico genomen, zonder dat we wisten of de betrokken prentenkabinetten de noodzakelijke fondsen voor de aankopen bijeen zouden kunnen brengen.” Met de aankopen was een bedrag van in totaal bijna 1,1 miljoen euro gemoeid.

Voor de veiling informeerde de Vereniging Rembrandt bij de drie musea met de grote prentenkabinetten welke tekeningen een verrijking zouden zijn voor de Collectie Nederland, en wat voor de betreffende bladen een reële prijs was. Dat leverde een wensenlijst met acht tekeningen op. De vereniging bood aan de tekeningen voor eigen risico te kopen, de helft van het aankoopbedrag te zullen schenken, en de musea de tijd te gunnen fondsen te werven voor de andere helft van het aankoopbedrag.

Als dat laatste niet zou lukken, dan zou de Vereniging Rembrandt eigenaar zijn gebleven van de aangekochte tekeningen. „Gelukkig”, zegt directeur Bijl de Vroe, „werd het belang van deze werken door velen gezien.”

Vandaag is bekendgemaakt dat zes van de gewenste tekeningen volgens het voorstel van de Vereniging Rembrandt zijn verworven. De twee andere op het wensenlijstje bleken te duur. Zo werd een landschapstekening van Jacques de Gheyn II, begeerd door Teylers, voor ruim 1 miljoen euro gekocht door het Metropolitan Museum in New York.

Voor Teylers Museum zijn drie tekeningen aangekocht (van Hans Savery, Adriaen Hendricksz. Verboom en Johan Lagoor), voor het Rijksmuseum twee (van Matthijs Cock en Jan Cornelisz. Vermeyen) en voor Museum Boijmans één (van Abraham Bloemaert).

De tekening van Bloemaert (1564-1651) is een figuurstudie voor het schilderij Bewening van Christus , dat tot de topstukken van Museum Boijmans behoort. De kunstenaar tekende twee varianten voor de houding van Christus’ voeten, waarvan hij de bovenste verwerkte in een zorgvuldig uitgewerkte compositietekening met het definitieve ontwerp voor het grote schilderij. Die compositietekening had Boijmans ook al in bezit. Met de nieuwe aanwinst ontstaat nu een uitzonderlijk ensemble, zegt conservator tekeningen Albert Elen. „Beide tekeningen geven een goede indruk van het creatieve proces.”

Ook Michiel Plomp, hoofdconservator kunstverzamelingen bij Teylers, is blij met de snelle actie van de Vereniging Rembrandt. Hij spreekt van een „unieke procedure”. „Zonder dit initiatief had Teylers nooit drie tekeningen kunnen verwerven.”

In het Haarlemse museum is deze week een tentoonstelling gewijd aan de zes aankopen. Plomp: „Het zijn geen Rembrandts, maar deze tekeningen verscherpen het beeld van de zeventiende eeuw. Ze laten zien hoe fantastisch ook het tweede echelon kunstenaars destijds kon tekenen.”