Beeld van perfecte zwarte huisvader Cosby wankelt

Tv-acteur Bill Cosby (77) zwijgt als gesprek op seksueel misbruik komt.

Weinig Amerikanen staan zo op een voetstuk als Bill Cosby. En dus werd Barbara Bowman dertig jaar lang niet geloofd, wanneer ze vertelde dat de acteur haar meermaals verkrachtte. „Ik was een tiener uit Denver, die acteerde in reclamespotjes voor McDonald’s”, schreef ze een paar dagen geleden in The Washington Post. „Hij was Bill Cosby, de volmaakte nationale huisvader.”

Bowman beschuldigde Bill Cosby niet voor het eerst van misbruik. Ze heeft er in het verleden vaker over gepraat. En Bowman was de enige niet. Vier andere vrouwen deden hetzelfde. In 2004 liep een rechtszaak tegen Cosby over seksueel misbruik uit op een schikking.

Voor het eerst begint het onwankelbare beeld van Bill Cosby (77) te schuiven. Dat ligt aan de (zwarte) komiek Hannibal Buress, die Cosby in zijn show „een serieverkrachter” noemde en de zaak aan het rollen bracht. Een filmpje van dat optreden werd een hit op internet, wat leidde tot nieuwe aandacht voor Barbara Bowman.

Dit had eigenlijk om heel andere redenen de week van Bill Cosby moeten zijn. In het Smithsonian’s National Museum of African Art in Washington werd een expositie geopend met 62 werken uit Cosby’s imposante kunstcollectie. Daaruit blijkt een voorkeur voor de thema’s die hem als acteur en komiek typeren, met weemoedig stemmende familietaferelen, zoals het schilderij The Thankful Poor (1894) van Henry Ossawa Tanner: een zwarte vader en zoon in gebed.

Als de goedmoedige Cliff Huxtable werd Cosby in de jaren 80 baanbrekend voor de emancipatie van de zwarte gemeenschap: in The Cosby Show speelde hij de gewone vader van een gewoon gezin. Zijn kracht was dat hij de controverse meed.

Bill Cosby werd een icoon in de Amerikaanse populaire cultuur. Hij won talloze prijzen en staat nog altijd in het theater. In fastfoodrestaurant Ben’s Chili Bowl in Washington, een multicultureel symbool, mogen twee mensen levenslang gratis eten: Barack Obama en Bill Cosby.

Onder zwarten is Cosby niet altijd even populair geweest. Cosby uitte kritiek op racisme in de samenleving, maar spaarde ook de eigen gemeenschap niet. Zo is hij kritisch over de criminaliteit van zwarte jongeren.

Hij wil dat zwarte Amerikanen als gewone burgers worden gezien, zoals ook blijkt op de expositie van zijn kunstverzameling, met onder meer werken van Joshua Johnson (1763-1824). Hij was de eerste succesvolle biraciale schilder in de VS en schilderde portretten van de blanke elite. Johnson, zei Cosby, maakt korte metten met de mythe dat zwarten niet kunnen wat blanken kunnen.

Dit thema kwam hem in eigen kring op kritiek te staan. De komiek Hannibal Buress schaarde hem onder „het fucking zelfgenoegzame oude-zwarte-man-type dat ik het meeste haat”.

Cosby weigert zich te verdedigen tegen de beschuldigingen van misbruik, die hij tien jaar geleden al heeft ontkend. Volgens hem maken mensen misbruik van zijn roem. In een interview met de publieke radiozender NPR liet hij dit weekend tot drie keer toe een lange stilte vallen toen het gesprek op de beschuldigingen kwam. Een optreden in de tv-show van David Letterman heeft hij afgezegd.