Grimm-sprookjes zijn gruwelijk. En daar komen de Engelsen nu ook achter

Repelsteeltje die zichzelf uit woede in tweeën scheurt, Sneeuwwitje’s stiefmoeder die in opgewarmde ijzeren muiltjes moet dansen tot de dood: de originele Grimm-sprookjes zijn gruwelijk. Door een nieuwe vertaling weten de Engelsen dat nu ook.

Met Original Folk and Fairy Tales of the Brothers Grimm is voor het eerst een Engelse vertaling verschenen van de eerste editie van het verzamelsprookjesboek van de gebroeders Grimm. Die editie, met 156 sprookjes, verscheen in 1812. De verhalen in die editie zijn anders dan de zevende en populairste editie van het Grimm-sprookjesboek, dat in 1857 verscheen. Want die ‘eerste versie’, schrijft recensente Alison Flood in The Guardian:

‘laat een andere kant zien van de welbekende sprookjes, en biedt een aantal gruwelijke nieuwe toevoegingen.’

Bloed vloeit uit het glazen muiltje

Zo las Flood vol verbazing over de opdracht die de jaloerse stiefmoeder van Sneeuwwitje in het beroemde gelijknamige sprookje aan een jager meegeeft: hij moet de in haar ogen te knappe Sneeuwwitje in het bos doden en haar longen en lever als bewijs van haar dood mee terugnemen. Wat daarna gebeurt weten we dankzij de Nederlandse Grimm-vertaling van Ria van Hengel die in 2005 bij Lemniscaat is verschenen. De jager krijgt medelijden met het meisje, laat haar vrij in het bos en neemt de longen en lever van een wild zwijn. Volgens Flood waren Engelsen tot op heden met die gang van zaken niet bekend.

Ook onbekend was de afgrijselijke actie van de stiefzusters van Assepoester. Om de prins te bemachtigen sneden ze delen van hun voeten af om het glazen muiltje aan te kunnen. Een tevergeefse actie, aangezien het de prins opvalt dat er bloed uit het muiltje vloeit. In de Nederlandse vertaling van Ria van Hengel zijn het twee ‘duifjes in een hazelaar’ die de eerste stiefzuster verraden. Ze zingen:

‘Roekoe, roekoe,
er zit bloed in de schoen,
de schoen is te klein,
dit kan de ware bruid niet zijn.’

Als de prins die ‘valse bruid’ terug komt brengen, geeft de moeder haar andere dochter in de nieuwe Engelse vertaling een mes en zegt iets vergelijkbaars als in de Nederlandse vertaling van Van Hengel:

‘Als het muiltje te strak zit, snijdt dan een stuk van je voet af. Dat zal een beetje pijn doen. Maar wat maakt dat uit?’

In de Nederlandse vertaling van Van Hengel staat:

‘Hak een stuk van je hiel af. Als je koningin bent, hoef je toch niet meer te lopen.’

Uitstekende ‘bedtime stories’

De verhalen in de eerste twee edities werden door de gebroeders Grimm zelf niet geschikt geacht voor kinderen. Jack Zipes, de Amerikaanse emeritus hoogleraar vergelijkende literatuurwetenschap die voor de nieuwe Engelse vertaling verantwoordelijk is, is het daar niet mee eens. Hij vindt de verhalen uitermate geschikte ‘bedtime stories’. Zipes:

“Het wordt tijd dat ouders en uitgevers stoppen met het vervlakken van de Grimm-sprookjes. [..] Staat er iets aanstootgevends, kunnen lezers zelf bepalen of ze verder willen lezen. We hebben geen puriteinse censuur nodig die bepaalt wat goed of slecht voor ons is.”