‘Er moet verdomme snel iets gebeuren’

Toneel is nog altijd een blank bastion waar donkere acteurs en makers maar met grote moeite een plek in kunnen vinden. „De situatie is droevig, er moet godverdomme iets gebeuren”, zei regisseur Johan Simons gisteren tijdens een debat in Amsterdam.

Terwijl Sinterklaas vanaf het Schouwburgbordes buiten de kinderen toesprak, discussieerden binnen internationale theatermakers over stereotypering, zwarte personages op toneel en de vertegenwoordiging van donkere acteurs en makers in het theater.

Aanleiding voor het debat Do The White Right Thing was Simons’ voorstelling Die Neger. Het controversiële stuk van Jean Genet wordt momenteel door twee Europese gezelschappen uitgevoerd. Simons, intendant bij de Münchner Kammerspiele, koos voor een vrijwel geheel witte cast; in de uitvoering van de Amerikaanse Robert Wilson in het Odéon in Parijs is het tegenovergestelde het geval. „Ik wilde uitgaan van mijn eigen verhaal”, lichtte Simons toe. „Hoe verhoud ik mezelf tot de zwarte geschiedenis? Wat is er discriminerend in mezelf?”

Interessanter dan de huidskleur van acteurs in deze bewuste uitvoeringen, was de vraag waarom regisseurs en acteurs in grote producties als deze nog altijd blank zijn. Waarom is het theater geen afspiegeling van de multiculturele samenleving?

De oplossing blijkt ingewikkeld. Quota leiden volgens de meeste debatleden niet tot langdurige verandering. „De omslag moet komen vanuit de schouwburgdirecteuren”, betoogde Clayde Menso, directeur van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. „Zij moeten zeggen: ik vind het van toegevoegde waarde als er mensen komen met een andere achtergrond en een nieuw verhaal.”

Volgens hem is de ‘verkleuring’ van het toneel een kwestie van tijd. Ook Simons denkt dat de verandering vanzelf zal komen. Maar toen een donkere acteur geëmotioneerd vroeg hoe lang hij dan nog moest wachten, wist Simons geen antwoord.

Raymi Sambo wél: „We moeten het zelf doen”, zei de acteur en artistiek leider van theatergroep VIG. Als blanke man in een hoge positie had Simons volgens hem makkelijk praten. „Ik hoor nu al twintig jaar dat over tien jaar alles anders is.”

Intussen is Sambo voor zichzelf begonnen. „Toen ik afstudeerde wilde iedereen aangenomen worden door Gerardjan Rijnders van Toneelgroep Amsterdam; ik heb het omgedraaid. Nu heb ik een eigen gezelschap, en werkt Gerardjan Rijnders voor mij.”