Dit is het resultaat van effectief beleid

Na ‘Gouda’ lijkt een jaar polderen over Zwarte Piet verspilde moeite. Maar eigenlijk komen die negentig arrestaties de overheid best goed uit. Ze passen in een nieuwe aanpak die lijkt op die van hooligans: de harde kern scheiden van de rest.

Negentig arrestaties in Gouda, eentje in Amsterdam, hooligans en antifascisten aan het schelden, duwen en trekken van politie en actievoerders, huilende kinderen, boze ouders. De landelijke Sinterklaasintocht anno 2014 was „heel triest” volgens premier Rutte.

Op het eerste gezicht lijkt een jaar polderen over Zwarte Piet verspilde energie te zijn geweest. Wie de rellen in Gouda zag, zou denken dat de gesprekken tussen anti-Piet actievoerders en Sinterklaascomités bij burgemeester van Amsterdam Eberhard Van der Laan en bij vicepremier Asscher de oplossing niet dichterbij hebben gebracht, maar integendeel de tegenstellingen hebben verscherpt.

Maar juist de rellen in Gouda en die ene arrestatie in Amsterdam laten zien hoe effectief de handelwijze van de overheid is geweest. Het hardere, maar in omvang kleinere protest is het resultaat van polderen 3.0. Kijk naar de Alderstafel rond Schiphol, naar de Dialoogtafel in aardbevend Groningen, of naar de Zwarte-Pietdialogen – het mechanisme is steeds hetzelfde. En het lijkt verdacht veel op de aanpak van hooligans.

Actievoerders scheiden van de rest

Als ergens maatschappelijke onvrede is die onbeheersbaar groot dreigt te worden, dan zet de overheid een tafel neer en nodigt ze actievoerders uit om mee te praten over een oplossing. En er zijn altijd mensen bereid om in alle redelijkheid over het probleem te praten. Zo heeft de overheid het eerste doel al bereikt: de omvang van het protest beperken.

Bij verstoringen van de openbare orde maakt vooral de omvang van de groep de situatie onbeheersbaar. De gevaarlijkste rellen van de afgelopen jaren waren bij een dancefestival in 2009 op het strand van Hoek van Holland, waar hooligans de politie in het nauw brachten, en de Project X rellen van 2012 in Haren. In beide gevallen vermengden doelbewuste relschoppers zich met een algemeen uitgaanspubliek, dat vervolgens door de sfeer van geweld werd opgezweept.

Voor de gezagshandhavers is het essentieel om wat zij ‘professionele’ actievoerders noemen, te scheiden van een algemeen publiek. Gisteren is dat in Amsterdam perfect gelukt. De enige arrestant werd aangehouden terwijl hij „Fuck de koning! En fuck de koningin!” riep – hij kwam niet uit de actiegroep van Zwarte Piet Is Racisme, maar uit een groep die tegen de maatschappelijke orde in het algemeen is. De man die orders gaf bij de demonstratie voor de vrijlating van die arrestant, was een dag eerder in Gouda zelf aangehouden. Op de vraag: was dat niet vervelend, antwoordde hij: ach, het hoort erbij. Een professional.

Bij maatschappelijk overleg werkt hetzelfde principe. Als de overheid mensen en organisaties voor een redelijk gesprek aan tafel krijgt, zijn degenen die niet aanschuiven als vanzelf onredelijk geworden. En wie wil nou onredelijk zijn?

Buurtbewoners in de omgeving van Schiphol die weglopen bij het overleg aan de Tafel van Alders, actievoerders van Schokkend Groningen die geen zin hebben om aan de Dialoogtafel te gaan zitten praten met gasboorder NAM – ze zijn weliswaar principieel, maar ze zetten zichzelf ook buitenspel. Want de overheid gaat verder met de bereidwilligen aan tafel. En daar komt altijd een oplossing uit waar de overheid én de ‘redelijke’ actievoerders zich aan committeren.

Verandering oké, maar geen geweld

Bij de Pietendiscussie is dat ingewikkelder, omdat niet is bekendgemaakt wie van de actievoerders aan tafel hebben gezeten. Zodoende blijft er onenigheid over de vraag wie zij daar vertegenwoordigen. Actievoerder van het eerste uur Quinsy Gario is opgestapt. Hij vond dat er aan tafel wel veel werd gepraat, maar weinig werd gedaan. Toch heeft de overheid in overleg met de redelijken en met behulp van het Sinterklaasjournaal als massacommunicatiemiddel een fascinerende oplossing bedacht: de Piet die niet zwart is door zijn kleur of afkomst, maar door zijn werk in de schoorsteen. Volkomen redelijk.

Zo bezien kon ‘Gouda’ wel eens heel instrumenteel blijken te zijn geweest voor de overheid. Gisteren kon je in Amsterdam tijdens de intocht al horen zeggen dat het idee dat Zwarte Piet moet veranderen niet zo gek is, maar dat geweld uit den boze is. Opvallend ook dat het twitterkanon van Anousha Nzume, enthousiast anti-Zwart Piet, zweeg over de rellen, op een enkel tweetje over de arrestatie van filmmaker en activist Sunny Bergman na. Wie wil nou partij kiezen voor een volwassen man die een peuter met een fleurige baret op uitscheldt voor ‘racist’?

Het was inderdaad heel triest voor de mensen die zaterdag met hun kinderen in het publiek stonden. Maar negentig arrestaties is ook een manier om een klein conflict groot te laten lijken en de urgentie voor een oplossing te verhogen. Dan kan de natie als vanzelf tot de conclusie komen: zo nooit meer.