Sinterklaas mag geen politieke toogdag worden

Poster van een minstrel-optreden door de komiek Billy Van uit 1900.

Dit weekend voerde regisseur Johan Simons in de Amsterdamse schouwburg Les Nègres op, een musical van Jean Genet uit 1958 die als aanklacht tegen racisme en kolonialisme door menigeen verkeerd begrepen werd. Essayist Stephan Sanders trekt in dit opiniestuk een vergelijking met het Sinterklaasfeest.

Mag een man schrijven over vrouwen? Een blanke over zwarten? Mag een homo in een film een heteroseksueel vertolken? Ja, uiteraard. We roepen de macht van de verbeelding aan en die is groter dan het biologische of raciale verschil.

Veel bekender en beruchter is die andere traditie, waar blanken zich vermommen als zwarten: van geschminkte Othello’s tot blackface minstrels. Het probleem is niet de transformatie zelf, want die is tekenend voor theater, carnaval, en het bal masqué waar mensen zich willen voordoen als iemand anders. Het probleem zijn de denigrerende stereotypen die vastgenageld zitten aan de zwarte figuur: lui, dom en kinderlijk onwetend.

Dit zijn karaktereigenschappen en die gaan verder dan uiterlijke kenmerken. Karikaturen zijn een uitvergroting van die kenmerken, stereotypen een indikking van veronderstelde eigenschappen. Zelfs de grootste Zwarte Piet-liefhebber, schat ik, kan niet meer naar een show van Al Jolson kijken zonder zich onverklaarbaar ongemakkelijk te voelen, want we zien een blanke een zwarte man spelen met de herseninhoud van een strooien pop.

Dertig jaar geleden was het zogenoemde homohuwelijk misschien de wens van drie procent van de bevolking, en zelfs veel homo’s vonden het een overspannen idee. Tegenwoordig kan het gelijkgeslachtelijke huwelijk rekenen op de instemming van een stabiele meerderheid en dat is niet omdat er in Nederland ineens heel veel meer homo’s zijn bijgekomen. De medestanders beperken zich allang niet meer tot de mensen met dezelfde seksualiteit. Waarom zou de kwetsuur van Zwarte Piet alleen worden gevoeld door zwart en gekleurd Nederland?

Jean Genet zocht met Les Nègres de confrontatie: dat lukt hem tot op de dag van vandaag. Wil het Sinterklaasfeest overleven, dan moet daarbij de tegenovergestelde strategie worden gevolgd. Weg met de dwingende regieaanwijzingen, de polarisatie, de clichés, weg ook van de politieke discussie. Het gaat hier niet om een blank feest maar een blanco feest – in te vullen door alle Nederlanders.

Dit is een bekorte versie (350 woorden) van het coververhaal in Opinie & Debat (1600 woorden).  Lees verder in NRC Handelsblad: ‘Voor Zwarte Piet en toneel geldt nu: wat is een neger?’ (€)