Witte Piet? Alleen daar waar de elite woont

Bijna overal in het land zijn de Pieten nog helemaal zwart. Alleen in Amsterdam en op televisie zijn ze bont. Zo is de pietenstrijd een krachtmeting tussen volk en elite geworden.

Fotograaf Peter de Krom keek in 2012 achter de schermen mee bij de ‘uittocht’ van de Sint in Hoek van Holland. Foto Peter de Krom

De rebellen hebben dan misschien maar een klein deel van het land in handen, maar in dat deel staat wel de televisietoren. Zo zijn in het verleden veel geslaagde coups begonnen, dus waarom deze ook niet?

In 99 procent van de gemeenten wordt Sinterklaas dit weekend ingehaald met de gebruikelijk donkere Zwarte Pieten. Misschien heeft er hier en daar eentje steil in plaats van kroeshaar. En er zullen vaker roze, oranje of zelfs groene lippen tussen zitten. Maar over het algemeen genomen glanst het publiek het donkerbruin van Grimas Cake 1001, de ultieme Pietenschmink, tegemoet.

Kleurt heel Nederland dan donker dit weekend? Nee, op een paar plekken wordt het lichter; in de tinten roet, bloemen, stroop of kaas. In Gouda komen er Kaas- en Stroopwafelpieten bij. In Amsterdam, zo liet burgemeester Van der Laan weten, zal een „een substantieel deel” van de Pieten worden vermomd met roet in plaats van schmink. In Haarlem lopen ook Bloemenpieten mee in de stoet met traditionele Pieten. De aankondiging daarvan leverde de voorzitter van het intochtcomité doodsbedreigingen op en een welgemeend: „Waarom verhuist U niet naar de Grachtengordel?”

Woede over de blanke ‘verraders’

Dat laatste verraadt de scheidslijn waarlangs deze cultuurstrijd zich afspeelt – een strijd die volgens burgemeester Van der Laan „aan beide kanten van het spectrum uit de hand is gelopen”. Het gaat niet zozeer tussen wit en zwart. Het gaat niet tussen de afstammelingen van slaven en de afstammelingen van de handelaren. Het gaat niet tussen racisten en gediscrimineerden. Het gaat, zoals Volkskrant-columniste Sheila Sitalsing deze week schreef, tussen hen „die vrede hebben met de teleurstellingen in het leven en met hun eigen tekortkomingen en hen die het niet kunnen verkroppen dat de boel weleens tegenzit”. En het gaat ook een beetje tussen Amsterdam en waar de stad voor staat, en de rest van Nederland.

Vandaar die verbeten verwijzing naar de grachtengordel, waar in de ogen van sommigen alle waarden van Nederland worden uitverkocht door een klein groepje mensen dat onevenredig veel macht heeft. Bijvoorbeeld de macht over de televisie.

De woede richt zich zo mogelijk nog feller op de blanke ‘verraders’ dan op de donkere gekwetsten. In de formulering van het PVV-voorstel waarin Zwarte Piet bij wet verplicht zou worden gesteld: deze machthebbers geven „openlijk toe aan de wens van een zeer kleine minderheid om de bijl aan de wortel van het sinterklaasfeest te zetten”. Die gekwetsten zouden zelf nooit de macht hebben om zo’n traditie beslissend te veranderen. De mensen in de televisietoren hebben die macht wel.

De tv zegt: de kleur is bijzaak

Deze week hebben de makers van het Sinterklaasjournaal die macht gebruikt. Ze hebben meegeluisterd met gesprekken tussen voor- en tegenstanders, die minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA – oud-wethouder van Amsterdam) bijwoonde, met gesprekken bij de Amsterdamse burgemeester Van der Laan.

Al die maanden hebben de makers zich stilgehouden. Sterker nog, ingewijden spreken van een zwijgplicht op straffe van ontslag, voor degenen die bij de productie zijn betrokken, zoals het intochtcomité van Amsterdam een geldboete zette op het onthullen van het uiterlijk van hún Pieten. Die zwijgplicht mondde uit in de verrassing van woensdag, toen bleek dat volgens het Sinterklaasjournaal de kleur van Zwarte Piet „maar bijzaak” is.

De afgelopen maanden waren de Pietverdedigers al getergd door de Hema en de Albert Heijn die Zwarte Piet naar de marge hebben verwezen. Na woensdag weten ze het zeker. Als het Sinterklaasjournaal – dit jaar tot nog toe gemiddeld 1.193.000 kijkers, waaronder zo’n beetje alle kleuters – zegt dat Zwarte Piet niet zwart hoeft te zijn, is dat een canonieke uitspraak.

Premier Rutte, die op eerdere vragen in dit verband antwoordde: „Zwarte Piet is zwart”, zei vrijdag gedwee: „Privé vind ik dat hij zwart mag blijven. Maar dit is een zaak van de samenleving. Hier ligt geen taak voor de politiek. Ik ben voorstander van een kleine overheid, zoals u weet.” In dat laatste zinnetje ligt een laatste verwijtje besloten aan de elite die niet in Den Haag woont.