Uiteindelijk bepaalt tv Piets kleur

Bijna heel Nederland kleurt donker dit weekend. Maar in een paar steden wordt het lichter. En als het Sinterklaasjournaal zegt dat Piet niet zwart hoeft te zijn, dan is dat een canonieke uitspraak.

Foto ANP

De rebellen hebben dan misschien maar een klein deel van het land in handen, maar in dat deel staat wel de televisietoren. Zo zijn in het verleden veel geslaagde coups begonnen, dus waarom deze ook niet?

In 99 procent van de gemeenten wordt Sinterklaas dit weekend ingehaald met de gebruikelijk donkere Zwarte Pieten. Misschien heeft er hier en daar eentje steil in plaats van kroeshaar. En er zullen vaker roze, oranje of zelfs groen geschminkte monden tussen zitten. Maar over het algemeen genomen glanst het publiek het donkerbruin van Grimas Cake 1001, de ultieme Pietenschmink, tegemoet. (Alleen in Emmeloord heeft het intochtcomité dit jaar naar eigen zeggen de donkerbruine schmink één tint lichter ingekocht.)

Kleurt heel Nederland dan donker dit weekend? Nee, op een paar plekken wordt het lichter; in de tinten roet, bloemen, stroop of kaas. In Gouda komen er Kaas- en Stroopwafelpieten bij. In Amsterdam, zo liet burgemeester Van der Laan weten, zal een „een substantieel deel” van de Pieten worden vermomd met roet in plaats van schmink. In Utrecht denken ze nog na over gekleurde Pieten. In Haarlem lopen ook Bloemenpieten mee in de stoet met traditionele Pieten. De aankondiging leverde de voorzitter van het intochtcomité doodsbedreigingen op en een welgemeend „Waarom verhuist U niet naar de Grachtengordel?”

Dat laatste verraadt de scheidslijn waarlangs deze cultuurstrijd zich afspeelt – een strijd die volgens burgemeester Van der Laan „aan beide kanten van het spectrum uit de hand is gelopen”. Het gaat niet zozeer tussen wit en zwart. Het gaat niet tussen de afstammelingen van slaven en de afstammelingen van de handelaren. Het gaat niet tussen racisten en gediscrimineerden. Het gaat, zoals Volkskrant-columniste Sheila Sitalsing deze week schreef, tussen hen „die vrede hebben met de teleurstellingen in het leven en met hun eigen tekortkomingen en hen die het niet kunnen verkroppen dat de boel wel eens tegen zit”. En het gaat ook een beetje tussen Amsterdam en waar de stad voor staat, en de rest van Nederland.

Vandaar dat je die verbeten verwijzing naar de grachtengordel zo vaak hoort – het stukje Amsterdamse binnenstad waar in de ogen van sommigen alle waarden van Nederland worden uitverkocht door een klein groepje mensen dat onevenredig veel macht heeft. Bijvoorbeeld de macht over de televisie.

De woede van veel verdedigers richt zich zo mogelijk nog feller op de blanke ‘verraders’ dan op de donkere gekwetsten. In de formulering van het PVV-voorstel waarin Zwarte Piet bij wet verplicht zou worden gesteld: deze machthebbers geven „openlijk toe aan de wens van een zeer kleine minderheid om de bijl aan de wortel van het sinterklaasfeest te zetten”. Die gekwetsten zouden zelf nooit de macht hebben om zo’n traditie beslissend te veranderen. De mensen in de televisietoren hebben die macht wel.

Deze week hebben ze die macht gebruikt. Vorig jaar was het Sinterklaasjournaal al opgenomen toen de storm over het zwart van Zwarte Piet losbarstte. Nu hebben de makers een heel jaar de tijd gehad om na te denken wat ze zouden doen. Ze hebben meegeluisterd met gesprekken tussen voor- en tegenstanders, die minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA – oud-wethouder van Amsterdam) bijwoonde, met gesprekken in de Amsterdamse ambtswoning van burgemeester Van der Laan.

Al die maanden hebben de makers zich stil gehouden. Sterker nog, ingewijden spreken van een zwijgplicht op straffe van ontslag voor degenen die bij de productie zijn betrokken, zoals het intochtcomité van Amsterdam een geldboete zette op het onthullen van het uiterlijk van hún Zwarte Pieten. Die zwijgplicht mondde uit in de verrassing van afgelopen woensdag, toen bleek dat volgens het Sinterklaasjournaal de kleur van Zwarte Piet „maar bijzaak” is.

De afgelopen maanden waren de Pietverdedigers al getergd door de Hema en Albert Heijn die Zwarte Piet naar de marge van het feest hebben verwezen. Na donderdag weten ze het zeker. Als het Sinterklaasjournaal – met tot nog toe dit jaar gemiddeld 1.193.000 kijkers, waaronder zo’n beetje alle kleuters – zegt dat Zwarte Piet niet zwart hoeft te zijn, dan is dat een canonieke uitspraak.

Premier Rutte, die op eerdere vragen in dit verband antwoordde: „Zwarte Piet is zwart”, zei hij vrijdag gedwee: „Privé vind ik dat hij zwart mag blijven. Maar dit is een zaak van de samenleving. Hier ligt geen taak voor de politiek. Ik ben voorstander van een kleine overheid, zoals u weet.”