Je IQ daalt door langdurige schulden - toch?

Foto iStock

Ook hogeropgeleiden hebben vaker schulden. En dat kan problemen opleveren, zei Nadja Jungmann, lector Schulden en Incasso aan de Hogeschool Utrecht deze week tegen NRCQ. Door de stress die langdurige schulden opleveren, daalt je IQ gemiddeld 13 punten.

Waar is het op gebaseerd?

Voor de bron van deze uitspraak verwijst Jungmann naar een wetenschappelijk onderzoek van onder meer de universiteiten Harvard en Princeton. In het experiment stellen onderzoekers Amerikaanse proefpersonen een vraag over geld: stel, je auto is kapot en het kost 150 dollar om hem te repareren, breng je de auto wel of niet naar de garage? Terwijl ze over deze vraag nadenken, maken de proefpersonen een IQ-test. Een andere groep respondenten krijgt dezelfde financiële vraag, maar nu zijn de kosten 1500 dollar. Ook zij krijgen een IQ-test voorgelegd.

Arme proefpersonen blijken de test slechter te maken na de vraag met de hoge kosten: hun IQ-score is gemiddeld 13 punten lager. Voor de rijkere respondenten heeft het verschil in de financiële vraag geen invloed op de score.

Volgens de onderzoekers worden arme proefpersonen aan hun financiële problemen herinnerd. 150 dollar op tafel leggen is nog wel te doen, maar 1500 dollar wordt een probleem. De financiële misère neemt een deel van hun hersencapaciteit in beslag, waardoor er minder denkvermogen overblijft voor andere taken.

En, klopt het?

Het is niet zo dat de intelligentie van de proefpersonen achteruitgaat, vertelt Han van der Maas, professor Psychologische Methodes aan de Universiteit van Amsterdam.

“Het gaat om een lagere score op een IQ-test omdat proefpersonen andere dingen aan hun hoofd hadden. De testscore gaat dus omlaag, maar niet noodzakelijk hun intelligentie.”

Er valt ook nog wel wat af te dingen op de methode van het onderzoek, aldus Jelte Wicherts van de Universiteit van Tilburg. Wicherts is als methodoloog gespecialiseerd in statistische fouten en doet ook onderzoek naar IQ-scores. Hij bekeek het onderzoek grondig en publiceerde daarover in Science.

De verschillen kunnen zijn veroorzaakt door ‘testangst’. De proefpersonen die nadachten over het financiële probleem met hoge kosten, waren wellicht zenuwachtiger door de moeilijkere vraag. Er was weliswaar een controlegroep die over niet-financiële aantallen nadacht, maar die groep was een stuk kleiner, en daarmee vind je minder snel een statistisch significant verschil. Wicherts berekende dat de invloed van de grote getallen op de IQ-score in de controlegroep even groot was, maar niet significant vanwege de kleine groep. Door testangst is het effect van armoede waarschijnlijk minder groot dan de onderzoekers stellen.

IQ-test veel te makkelijk

Of de verschillen nu werden veroorzaakt door testangst of het financiële probleem; het effect heeft volgens Wicherts niet per se minder grip op de rijke proefpersonen. Het is alleen niet te meten omdat de IQ-test die is voorgelegd, veel te gemakkelijk is. In de Verenigde Staten verschilt het IQ van rijke en arme mensen relatief veel en mogelijk zou een rijke - waarschijnlijk slimmere - groep bijna altijd de maximale score halen.

Ook Van der Maas kan zich niet voorstellen dat de 13 punten toe te schrijven zijn aan de financiële vraag waar de proefpersonen over dachten.

“Dat zo’n simpele manipulatie enorme effecten heeft terwijl serieuze cognitieve trainingen, zoals een intensief scholingsprogramma van de Amerikaanse overheid, alleen kleine effecten laten zien, is ongeloofwaardig.”

Aan de andere kant: Jungmann refereerde aan onderzoek van Harvard en Princeton, waaruit inderdaad bleek dat het IQ met gemiddeld 13 punten daalt door armoede. En Harvard en Princeton, en dat zijn ook niet de meest onbetrouwbare universiteiten.