Hoge Raad lijkt met die benoeming wel een Rotaryclub

Even zeuren over de nieuwe president van de Hoge Raad der Nederlanden. Hij heet Maarten Feteris en is fiscaal jurist. Hij is behoorlijk jong, voor een president van het hoogste rechtscollege althans: 54. Na Geert Corstens is Feteris pas de tweede president die na interne selectie en werving wordt benoemd. De voordracht is collegiaal: op basis van interne consensus. Tot 2008 benoemde het kabinet gewoon degene die aan de beurt was. Leeftijd en dienstjaren – dat was het criterium. En dus waren het altijd oudere heren die dit eerbare corvee tot hun pensionering opknapten. Zo bleef de Hoge Raad een stil water met diepe gronden, bevaren door onbekende doch knappe koppen. Gesloten als een oester.

Corstens was de eerste president wiens benoeming in 2008 een bedoeling had. In de post 9/11 periode werd er nogal wat angstgedreven antiterreurwetgeving ingediend. De burger was bang en boos tegelijk, ook na de moorden op Fortuyn en Van Gogh. Als de strafrechter dan terreurverdachten zou vrijspreken, moest de rechtspraak zich kunnen verweren. De Hoge Raad zocht een deelnemer voor het publieke debat. Overigens had hoogleraar/oud-officier van justitie Corstens er bij zijn aantreden al elf jaar als raadsheer opzitten. Dus zijn benoeming was ook niet opgevallen als hij alleen maar de oudste was geweest. Hij ging deze maand met pensioen, omdat de ‘maximale termijn van zes jaar’ er op zit, las ik overal. Op z’n 68ste dus.

Had hij niet herbenoemd kunnen worden? Zodat hij op z’n zeventigste had kunnen terugtreden, wat zijn voorgangers plachten te doen. Sterker, wat eigenlijk hun belangrijkste taak was? Alle presidenten van gerechten zijn herbenoembaar. Of zou er wat zijn? Was het ‘tijd om plaats te maken’ en op wiens instigatie dan?

Dan sla je dus eerst de Wet op de Rechterlijke Organisatie open. En dan wordt het al meteen leuk, want de zittingstermijn van de president van de Hoge Raad blijkt wettelijk niet geregeld.

Waar komt die ‘maximale termijn’ dan vandaan? Dat vragen we na: de Hoge Raad laat weten dat men zes jaar geleden onderling heeft besloten dat er voortaan jongere presidenten benoemd moeten kunnen worden. Maar die mogen dan niet eindeloos blijven zitten. En dus belooft degene die het mag worden dat hij minimaal vijf en maximaal zes jaar zal aanblijven. Die afspraak is een gentleman’s agreement, mailt de woordvoerder.

Ik krijg meteen visioenen van een geheime handdruk, of iets met kaarsen, knielen en zweren dat je in 2020 aftreedt. Mocht president Feteris onverhoopt geen gentleman zijn of overtuigd raken van de wens (of aangeraakt door de begeerte) langer aan te blijven, dan houdt niemand hem tegen. In 2030 is hij 70 en kan hij 16 jaar president zijn geweest. Dat zal wel niet, maar in de wet staat niks. Ons hoogste rechtscollege is, zo bezien, een Rotaryclub waar men elkaar op de blauwe ogen vertrouwt.

Is dit nu gezeur, of gaat dit ergens over? Feit is dat Feteris, een gewaardeerde en briljant gevonden prof. mr. dr. in zijn beroepsleven, hoofdzakelijk fiscaal adviseur was. Van 1986 tot 2008 werkte hij bij PriceWaterHouseCoopers (PWC), uiteindelijk als partner. In de top dus van een van de vier grote en machtige advieskantoren, die het laatste jaar snel hun goede naam verloren. Vooral dankzij hun consultancytak, maar partner ben je niet zomaar.

Feteris is pas sinds 2008 fulltime raadsheer. Daarvoor was hij deeltijd raadsheer in het Hof Den Bosch. Een topfiscalist van PWC wijst beroepshalve grote bedrijven de weg naar de fiscaal minste weerstand. Tegen een tarief van ongeveer 500 euro per uur. Legale belastingontwijking dus, van het soort waar de morele verontwaardiging over groeit. Overigens hand in hand met oplopende begrotingstekorten bij overheden. Die realiseren zich dat het incasseren van lokale belastingvoordelen door internationale bedrijven niet eindeloos kan doorgaan. In deze wereld werkte Feteris 22 jaar als topadviseur en partner. Nu is hij president van de Hoge Raad. Er is dus best ruimte voor een vraagteken.