Getruct antilichaam dringt door in brein

Het ene antilichaam leidt het andere door de ‘ondoordringbare’ bloed-hersenbarrière om in brein alzheimer-eiwit te remmen.

Met een kunstgreep is het onderzoekers van het biotechnologiebedrijf Genentech in San Francisco gelukt om een therapeutisch antilichaam de hersenen binnen te smokkelen. Normaal is de zogeheten bloed-hersenbarrière potdicht voor grote moleculen, waardoor ook antilichamen niet vanuit het bloed in het hersenweefsel kunnen komen. Om een antilichaam dat de vorming van het alzheimereiwit bèta-amyloïd remt op de juiste plek in de hersenen van apen te krijgen, koppelden de onderzoekers van Genentech twee antilichamen aan elkaar (Science Translational Medicine, 5 november).

Beschermt de schedel de hersenen tegen schadelijke invloeden van buitenaf, de bloed-hersenbarrière doet dat tegen bedreigingen van binnenuit, zoals schadelijke stoffen in het bloed. Ze bestaat uit dicht opeen gepakte cellen in de wanden van de hersenvaten. Alleen betrekkelijk kleine moleculen zoals zuurstof, glucose en hormonen kunnen de barrière passeren. Door deze eigenschappen staat de barrière het gebruik van geneesmiddelen tegen hersenziekten vaak in de weg. Het gaat dan in de regel om moleculen die te groot zijn om te kunnen passeren. Nu bestaan er wel trucs om de barrière tijdelijk uit te schakelen, maar die zijn tamelijk riskant.

Daarom is er behoefte aan methoden waarmee gewenste moleculen de barrière kunnen passeren, maar schadelijke niet. De mogelijkheid die de onderzoekers in San Francisco onderzochten richtte zich op een transporteiwit in de barrière, dat onder normale omstandigheden het ijzerhoudende eiwit transferrine doorlaat als de ijzerbehoefte van de hersenen daarom vraagt. De onderzoekers ontwikkelden een antilichaam dat deze transferrinereceptor tijdelijk openzet terwijl de rest van de barrière op slot blijft. Daaraan koppelden ze een tweede antilichaam dat de vorming van het bèta-amyloïd remt en dat dankzij het ‘gat’ in de transferrinereceptor tot de hersenen kon doordringen.

In proeven bij makaken bleek het systeem goed te werken. Een enkele injectie in de bloedbaan volstond. In een volgende fase willen de onderzoekers hun methode bij mensen testen.